Shloka 6
Jamadagni-Āśrama-Ākramaṇa (Attack on Jamadagni’s Hermitage) / जमदग्न्याश्रमाक्रमणम्
Devanagari script
तछ्रुत्वा भीरभूत्तेषां रामनामानुकीर्त्तनात् / क्रोधं प्रसङ्यानृशंस्यं पूर्ववैरमनुस्मरन्
Transliteration
tachrutvā bhīrabhūtteṣāṃ rāmanāmānukīrttanāt / krodhaṃ prasaṅyānṛśaṃsyaṃ pūrvavairamanusmaran
Translation
हे ऐकून रामनामाच्या उच्चारानेच ते भयभीत झाले; आणि पूर्ववैऱ्याचे स्मरण करून निर्दय क्रोधाने पेटले.
Word by Word
तत्that
तत्:
कर्म (Object of श्रुत्वा)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘that (statement)’
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), परस्मैपदी; ‘having heard’
भीःfear
भीः:
कर्ता (Subject of अभूत्)
TypeNoun
Rootभी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्arose/was
अभूत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (अorist/अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of them’)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
राम-नाम-अनुकीर्तनात्from the utterance of Rama’s name
राम-नाम-अनुकीर्तनात्:
हेतु/अपादान (Cause)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक) + अनुकीर्तन (अनु + कीर्त् धातु, ल्युट्; प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु), एकवचन; तत्पुरुषः—रामस्य नाम्नः अनुकीर्तनम्; पञ्चमी-हेतौ (because of the repetition)
क्रोधम्anger
क्रोधम्:
कर्म (Object of प्रसङ्य/अनुस्मरन्)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रसङ्यhaving stirred up
प्रसङ्य:
पूर्वकाल (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootप्र + सञ्ज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive); √सञ्ज् ‘to attach/engage’ with प्र-; here sense ‘having aroused/engaged (anger)’
अनृशंस्यम्cruelty
अनृशंस्यम्:
कर्म (Object, coordinated with क्रोधम्)
TypeNoun
Rootअनृशंस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘cruelty/mercilessness’ (as object with implied ‘(did)’)
पूर्व-वैरम्former enmity
पूर्व-वैरम्:
कर्म (Object of अनुस्मरन्)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + वैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—पूर्वं वैरम् (former enmity)
अनुस्मरन्remembering
अनुस्मरन्:
कर्ता (Agent; implicit ‘he/they’)
TypeVerb
Rootअनु + स्मृ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘remembering’