Shloka 36
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
स गत्वा पर्वत वरं महेन्द्रमरिकर्षणः / कृत्वाऽश्रमपदं तस्मिंस्तपस्तेपे सुदुश्चरम्
Transliteration
sa gatvā parvata varaṃ mahendramarikarṣaṇaḥ / kṛtvā'śramapadaṃ tasmiṃstapastepe suduścaram
Translation
शत्रुकर्षण तो महेंद्र नामक श्रेष्ठ पर्वतावर गेला. तेथे आश्रमस्थान करून त्याने अत्यंत कठोर तप केले.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया
पर्वत-वरम्the excellent mountain
पर्वत-वरम्:
कर्म (Karma/Object of motion)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय-समास (श्रेष्ठः पर्वतः)
महेन्द्रम्(Mount) Mahendra
महेन्द्रम्:
कर्म (Karma/Apposition to destination)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; पर्वतनाम
अरि-कर्षणःenemy-subduer
अरि-कर्षणः:
कर्ता (Karta/Subject; उपाधि)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक) + कर्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अरिणां कर्षणः = शत्रुहन्ता)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया
आश्रम-पदम्a hermitage-site
आश्रम-पदम्:
कर्म (Karma/Object of ‘kṛtvā’)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आश्रमस्य पदम् = आश्रमस्थानम्)
तस्मिन्there/in that (place)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
तपःausterity
तपः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मरूपेण (object of ‘tepe’)
तेपेhe performed (austerity)
तेपे:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सु-दुश्चरम्very difficult (to perform)
सु-दुश्चरम्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दुश्चर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अव्ययीभाव (सु + दुश्चर = अत्यन्तं दुश्चरम्) विशेषणं ‘तपः’