Shloka 5
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा / चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः
Transliteration
dantapātena vidvastā sābdhidvīpadharā dharā / cakaṃpe pṛthivīpāla lokāstrāsamupāgatāḥ
Translation
दात पडल्यामुळे सागर आणि बेटे धारण करणारी पृथ्वी हादरली. हे राजा, पृथ्वी कंप पावली आणि सर्व लोक भयभीत झाले.
Word by Word
दन्तपातेनby the fall of the tusk
दन्तपातेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘दन्तस्य पातः’); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विद्वस्ताshattered/destroyed
विद्वस्ता:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवि-ध्वंस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies धरा)
स-अब्धि-द्वीप-धराbearing oceans and islands
स-अब्धि-द्वीप-धरा:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग-सदृश/सहितार्थ) + अब्धि (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘या अब्धीन् द्वीपांश्च धरति सा’ / ‘having oceans and islands’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies धरा)
धराthe earth
धरा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चकंपेtrembled
चकंपे:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
पृथिवीपालO protector of the earth (king)
पृथिवीपाल:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘पृथिव्याः पालः’); पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/Vocative), एकवचन
लोकाःpeople/worlds
लोकाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
त्रासम्fear/terror
त्रासम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootत्रास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उपागताःhaving come to/overcome by
उपागताः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootउप-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past active sense in intransitive, ‘having come’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective of लोकाः)