Shloka 36
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
कलाकलापेषु कृतप्रयत्नो विद्यासु शास्त्रेषु बुधो विधिज्ञः / एवं नृलोके प्रथयन्स्वभावं सर्वाणि कल्यानि करोति नित्यम्
Transliteration
kalākalāpeṣu kṛtaprayatno vidyāsu śāstreṣu budho vidhijñaḥ / evaṃ nṛloke prathayansvabhāvaṃ sarvāṇi kalyāni karoti nityam
Translation
तो कलांच्या समूहांत प्रयत्नशील, विद्या व शास्त्रांत प्रज्ञावान आणि विधिनियमांचा जाणकार होता. अशा रीतीने मनुष्यलोकी आपला स्वभाव प्रकट करून तो नित्य सर्व मंगल कार्ये करीत असे.
Word by Word
कला-कलापेषुin collections of arts
कला-कलापेषु:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक) + कलाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कलानां कलापाः)
कृत-प्रयत्नःone who has made effort; diligent
कृत-प्रयत्नः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (कृतः प्रयत्नः यस्य/कृतप्रयत्नः)
विद्यासुin sciences/knowledges
विद्यासु:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
शास्त्रेषुin treatises/scriptures
शास्त्रेषु:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
बुधःthe wise one
बुधः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विधि-ज्ञःknower of rules/ordinances
विधि-ज्ञः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविधि (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विधेः ज्ञः)
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; manner-adverb
नृ-लोकेin the world of men
नृ-लोके:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नॄणां लोकः)
प्रथयन्proclaiming, spreading
प्रथयन्:
कर्ता (Agent/Doer)
TypeVerb
Rootप्रथय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्व-भावम्his own nature
स्व-भावम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य भावः)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; adjective qualifying कल्यानि
कल्यानिgood deeds/auspicious acts
कल्यानि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकल्याण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
करोतिdoes
करोति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नित्यम्always
नित्यम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formअव्यय; adverb of time (कालवाचक)