Shloka 18
Jayā-devāḥ Mantraśarīratvaṃ, Vairāgya, and Brahmā’s Śāpa
The Jayas’ Refusal of Progeny
Devanagari script
आशामयेन बन्धेन कस्तं छेत्तुमिहोत्सहेत् / यस्माद्वहति दृप्तो वै सर्वार्थमिह नान्यथा
Transliteration
āśāmayena bandhena kastaṃ chettumihotsahet / yasmādvahati dṛpto vai sarvārthamiha nānyathā
Translation
आशारूपी बंधन इथे कोण तोडण्याचे धाडस करील? कारण तोच गर्वाने येथे सर्व प्रयोजनांना वाहून नेतो—अन्यथा नाही।
Word by Word
āśā-mayenamade of hope
āśā-mayena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāśā (प्रातिपदिक) + maya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (मयट्-अर्थे: ‘आशामय’ = made of hope), पुंलिङ्गम्, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्
bandhenaby/with the bond
bandhena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbandha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्
kaḥwho
kaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; प्रश्नवाचकः
tamthat (bond)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्
chettumto cut
chettum:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive complement)
TypeVerb
Root√chid + तुमुन् (धातु + तुमुन्)
Formतुमुनन्तम् (infinitive), अर्थः—छेत्तुं (to cut)
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (here)
utsahetwould dare
utsahet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootud√sah (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; अर्थः—उत्सहेत (would dare/be able)
yasmātbecause/from which
yasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे (because/from which)
vahaticarries
vahati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vah (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; अर्थः—वहति (carries/bears)
dṛptaḥthe proud one
dṛptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdṛpta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (proud/arrogant)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्ययम्; निश्चयार्थक-निपातः
sarva-arthamall aims/objects
sarva-artham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मधारय/षष्ठीभावः: ‘सर्वः अर्थः’), पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचकः
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः (negation)
anyathāotherwise
anyathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanyathā (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम् (otherwise)