Shloka 14
Jayā-devāḥ Mantraśarīratvaṃ, Vairāgya, and Brahmā’s Śāpa
The Jayas’ Refusal of Progeny
Devanagari script
लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति / मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम
Transliteration
loke 'pyathānubhuñjīta kaḥ svātantryamihārhati / mayāgataṃ tu sarvaṃ hi kathamacchandato mama
Translation
लोकातही जसे भोगावे लागते तसेच येथेही; इथे स्वातंत्र्य कोणाला योग्य आहे? सर्व काही माझ्यापासूनच आले आहे; मग माझ्या इच्छेशिवाय कसे होईल?
Word by Word
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
अपिeven; also
अपि:
निपातार्थ (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद/अल्पार्थक निपात (particle: also/even)
अथthen; now
अथ:
अनुक्रम (Sequencing)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक/प्रकरणारम्भक अव्यय (then/now)
अनुभुञ्जीतshould experience; should enjoy
अनुभुञ्जीत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअनु√भुज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/Potential), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
कःwho?
कः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
स्वातन्त्र्यम्independence; autonomy
स्वातन्त्र्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्वातन्त्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
अर्हतिdeserves; is entitled to
अर्हति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मयाby me
मया:
कर्ता/करण (Agent/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
आगतम्has come; has been obtained
आगतम्:
क्रियाविशेष (Predicative participle)
TypeVerb
Rootआ√गम् (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘come/obtained’
तुbut
तु:
निपातार्थ (Contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (but/however)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्ता/कर्म (Subject/Object as per context)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हिindeed; for
हि:
निपातार्थ (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/causal)
कथम्how?
कथम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नवाचक अव्यय (interrogative adverb)
अच्छन्दतःagainst (one’s) will; unwillingly
अच्छन्दतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअच्छन्दस् (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), ‘not according to one’s will’
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम