Shloka 4
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
एकदाहमनुप्राप्तो ऽनन्तदर्शनकाङ्क्षया / पातालं नागराचैन्द्रैः शोभितं परया मुदा
Transliteration
ekadāhamanuprāpto 'nantadarśanakāṅkṣayā / pātālaṃ nāgarācaindraiḥ śobhitaṃ parayā mudā
Translation
एकदा अनंतदर्शनाची आकांक्षा घेऊन मी पाताळात पोहोचलो; ते नागराज व इंद्रसमांनी शोभित, परम आनंदाने भरलेले होते.
Word by Word
एकदाonce
एकदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootएकदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
अनुप्राप्तःhaving arrived
अनुप्राप्तः:
कर्ता (Subject complement)
TypeVerb
Rootअनु-प्राप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having arrived’
अनन्त-दर्शन-काङ्क्षयाwith the desire to see Ananta
अनन्त-दर्शन-काङ्क्षया:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक) + काङ्क्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; समासः—अनन्तस्य दर्शनम् इति (षष्ठी-तत्पुरुष) + काङ्क्षा (तत्पुरुष)
पातालम्to Pātāla (netherworld)
पातालम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
नागर-अचैन्द्रैःby Nāgaras and Acaindras (classes of nāgas)
नागर-अचैन्द्रैः:
करण (Instrument/agentive instrument)
TypeNoun
Rootनागर (प्रातिपदिक) + अचैन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः—नागराश्च अचैन्द्राश्च (द्वन्द्व)
शोभितम्adorned
शोभितम्:
विशेषण (Predicate/attributive)
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘adorned’ (पातालम् विशेषणम्)
परयाsupreme/great
परया:
करण (Instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; विशेषणम् (मुदा)
मुदाwith joy
मुदा:
करण/भाव (Instrumental of manner)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन