Shloka 7
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो
Transliteration
athātaścātmanaḥ sarvaṃ mamāpi vada kāraṇam / karmaṇā yena saṃprāptāvāvāṃ tiryagjaniṃ prabho
Translation
हे प्रभो, आता माझेही व तुमचेही सर्व कारण सांगा—कोणत्या कर्मामुळे आम्हा दोघांना तिर्यक् (पशु) योनी प्राप्त झाली?
Word by Word
अथthen/now
अथ:
सम्बन्ध/प्रसङ्गसूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक/अनन्तरार्थक (particle: then/now)
अतःtherefore
अतः:
हेतु-निर्देशक (Reason marker)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/तस्मात्-अर्थ (adverb: therefore/from this)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction: and)
आत्मनःof yourself/of oneself
आत्मनः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation: of oneself)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
ममof me/my
मम:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation: of me)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/उपपद (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)
वदtell/speak
वद:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
कारणम्cause/reason
कारणम्:
कर्म (Object: what is to be told)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
कर्मणाby (our) action/karma
कर्मणा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
येनby which
येन:
करण (Instrument; relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
संप्राप्तौhaving attained/come to
संप्राप्तौ:
कर्तृ-विशेषण (Predicate/qualifier of subject)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु)
Formक्त (past passive participle) from सम्+प्र+आप्; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); ‘आवाम्’ इत्यस्य विशेषणरूपेण
आवाम्we two
आवाम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन; सर्वनाम (we two)
तिर्यग्जनिम्animal birth
तिर्यग्जनिम्:
कर्म (Object: state attained)
TypeNoun
Rootतिर्यक् + जनि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तिर्यक्-जनिः = तिर्यग्योनिजन्म)
प्रभोO lord
प्रभो:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन