Shloka 59
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः
Transliteration
mṛgaṃ cāpi samāyātaṃ mṛgyā saha nijāśrame / śrotuṃ kṛṣṇāmṛtaṃ stotraṃ sarvaṃ tatkāraṇa muniḥ / vicāryāśvāsayāmāsa bhārgavaḥ svavacomṛtaiḥ
Translation
मृगही आपल्या मृगीसह निजाश्रमात आला, कृष्णामृत स्तोत्र ऐकण्यासाठी. त्या सर्व कारणांचा विचार करून मुनि भार्गवांनी आपल्या वचनामृतांनी त्याला धीर दिला.
Word by Word
मृगम्the deer
मृगम्:
कर्म (Object/one concerned)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — deer
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय/coordination particle
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात/particle — also/even
समायातम्arrived
समायातम्:
विशेषण (Adjective to mṛgam)
TypeAdjective
Rootसम्+आ+या (धातु) → समायात (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — having come/arrived
मृग्याwith the doe
मृग्या:
सहकारक (Associative; with saha)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन — with the doe (female deer)
सहwith
सह:
सम्बन्ध (Associative marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय/पूर्वपद-योग्य — with
निज-आश्रमेin (his) own hermitage
निज-आश्रमे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootनिज+आश्रय/आश्रम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (निजः आश्रमः), पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in (his) own hermitage
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → श्रोतुम् (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive — to hear
कृष्ण-अमृतम्Kṛṣṇa-nectar; ambrosial (talk) of Kṛṣṇa
कृष्ण-अमृतम्:
कर्म (Object of śrotum)
TypeNoun
Rootकृष्ण+अमृत (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (कृष्णस्य अमृतम्) / कर्मधारय (कृष्णं अमृतम्) सम्भाव्य; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — Kṛṣṇa’s nectar (ambrosial)
स्तोत्रम्hymn
स्तोत्रम्:
कर्म (Object of śrotum)
TypeNoun
Rootस्तोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — hymn
सर्वम्entire
सर्वम्:
विशेषण (Adjective to stotram / content)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — all/entire
तत्-कारणम्the cause of that
तत्-कारणम्:
कर्म/विषय (Topic/cause)
TypeNoun
Rootतद्+कारण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (तस्य कारणम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन — the cause of that
मुनिःthe sage
मुनिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — the sage
विचार्यhaving considered
विचार्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootवि+चर् (धातु) → विचार्य (ल्यप्)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्/absolutive) — having considered
आश्वासयामासcomforted; reassured
आश्वासयामास:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootआ+श्वस् (धातु, caus.) → आश्वासयामास
Formणिच्-प्रेरण (Causative), लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष एकवचन — comforted/caused to be reassured
भार्गवःBhārgava
भार्गवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — Bhārgava
स्व-वचः-अमृतैःwith his nectar-like words
स्व-वचः-अमृतैः:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootस्व+वचस्+अमृत (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-सदृश (स्वस्य वचांसि अमृतानि), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन — with his nectar-like words