Shloka 18
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
इति चिन्ता समाविष्टो व्याधो राजन्यसत्तम / तस्थौ तत्रैव रामस्य भयात्संत्रस्तमानसः
Transliteration
iti cintā samāviṣṭo vyādho rājanyasattama / tasthau tatraiva rāmasya bhayātsaṃtrastamānasaḥ
Translation
अशी चिंता मनात भरून, हे राजन्यश्रेष्ठ, तो व्याध तिथेच थांबला; रामाच्या भयाने त्याचे मन थरथरत होते.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative particle)
चिन्ताanxiety, thought
चिन्ता:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootcintā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
समाविष्टःovercome/possessed
समाविष्टः:
Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्ध/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootsam-ā-viś (धातु) + ta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘समाविष्टः’ = entered/possessed (by)
व्याधःhunter
व्याधः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvyādha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजन्यसत्तमO best of nobles
राजन्यसत्तम:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootrājanya + sattama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; ‘राजन्यानां सत्तमः’ (best among nobles)
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
रामस्यof Rama
रामस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
भयात्from fear
भयात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootbhaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
संत्रस्तमानसःhaving a frightened mind
संत्रस्तमानसः:
Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्ध/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootsaṃ-trast(a) + mānasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘संत्रस्तं मानसं यस्य सः’ (whose mind is terrified)