Shloka 53
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
मृतसंजीविनीं विद्यां यो वेद मुनिदुर्लभाम् / यथाहतान्मृतान्देवैरुत्थापयति दानवान्
Transliteration
mṛtasaṃjīvinīṃ vidyāṃ yo veda munidurlabhām / yathāhatānmṛtāndevairutthāpayati dānavān
Translation
मुनिंनाही दुर्लभ अशी ‘मृतसंजीविनी’ विद्या जो जाणतो, तो देवांनी मारलेले मृत दानवही जसेच्या तसे उठवून (जिवंत) करतो.
Word by Word
मृत-संजीविनीम्life-restoring (for the dead)
मृत-संजीविनीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमृत (कृदन्त, √मृ (धातु) + क्त) + संजीविनी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मृतान् संजीवयति या’
विद्याम्knowledge; spell
विद्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम
वेदknows
वेद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (विदँ, धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
मुनि-दुर्लभाम्hard to obtain even for sages
मुनि-दुर्लभाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मुनिभिः अपि दुर्लभा’
यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (adverb/conjunction: as/just as)
आहतान्struck down; slain
आहतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआहत (कृदन्त, √हन् (हनँ, धातु) + आ- उपसर्ग + क्त)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
मृतान्dead
मृतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमृत (कृदन्त, √मृ (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
देवैःby the gods
देवैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/कर्तृ-करण), बहुवचनम्
उत्थापयतिraises up; revives
उत्थापयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (ष्ठा, धातु) + उत्- उपसर्ग + णिच् (causative)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; णिजन्त-प्रयोगः
दानवान्the Dānavas (demons)
दानवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्