Shloka 42
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
एतस्मिन्नेव काले तु रेणुकां तनयैः सह / समाभाष्यातिगंभीरा वागुवाचाशरीरीणी
Transliteration
etasminneva kāle tu reṇukāṃ tanayaiḥ saha / samābhāṣyātigaṃbhīrā vāguvācāśarīrīṇī
Translation
त्याच वेळी रेणुकेला तिच्या पुत्रांसह संबोधून अत्यंत गंभीर अशी अशरीरी वाणी बोलली.
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular 'in this'
एवindeed, just
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
कालेtime
काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular masculine
तुbut, then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (contrastive particle)
रेणुकाम्Renukā
रेणुकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरेणुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular feminine
तनयैःwith (her) sons
तनयैः:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; instrumental plural masculine
सहtogether with
सह:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-शब्दः; सहार्थक-अव्यय (postposition 'with', takes instrumental)
समाभाष्यhaving spoken to
समाभाष्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + भाष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); 'having addressed/spoken to'
अति-गंभीराvery deep/solemn
अति-गंभीरा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + गंभीर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (intensified adjective): 'very deep'; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine (qualifies वाक्)
वाक्a voice/speech
वाक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अशरीरीणीbodiless (disembodied)
अशरीरीणी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + शरीरिन् (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास/उपपद-निषेध: 'bodiless'; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine (qualifies वाक्)