Shloka 15
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
तावद्रामो ऽपि स वनात्समिद्भारसमन्वितः / अकृतव्रणसंयुक्तः स्वाश्रमाय न्यवर्त्तत
Transliteration
tāvadrāmo 'pi sa vanātsamidbhārasamanvitaḥ / akṛtavraṇasaṃyuktaḥ svāśramāya nyavarttata
Translation
तेव्हा रामही वनातून समिधांचा भार घेऊन, जखम न होता, आपल्या आश्रमाकडे परतला।
Word by Word
तावत्then/so long
तावत्:
सम्बन्ध/कालाधिकरण (सम्बन्धः/कालः)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; काल/परिमाणवाचक (indeclinable; temporal/extent adverb)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चयार्थक (particle; also/even)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
वनात्from the forest
वनात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
समित्-भार-समन्वितःendowed with a bundle of firewood
समित्-भार-समन्वितः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसमित् (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; सम्+अन्वि/अनु+इ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; ‘समिद्भार’ षष्ठी-तत्पुरुष (fuel-bundle load) + ‘समन्वित’ भूतकृदन्त (PPP)
अकृत-व्रण-संयुक्तःassociated with (one) without a wound / unharmed
अकृत-व्रण-संयुक्तः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअकृत (कृदन्त; कृ धातु) + व्रण (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; सम्+युज् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘अकृतव्रण’ (unmade wound/without wound) + ‘संयुक्त’ (joined/associated)
स्व-आश्रमायto his own hermitage
स्व-आश्रमाय:
सम्प्रदान (Sampradāna/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; ‘स्वाश्रम’ कर्मधारय (own hermitage)
न्यवर्त्ततreturned
न्यवर्त्तत:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) with नि+आ (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; नि+आ+वृत् = ‘returned’