Shloka 83
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
या तत्र राजसी तस्य तनुः सा वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा
Transliteration
yā tatra rājasī tasya tanuḥ sā vai prajākarī / matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā
Translation
त्यातील जी त्याची राजसी तनू आहे ती प्रजा उत्पन्न करणारी मानली आहे; आणि जी कालाख्या आहे ती प्रजेचा क्षय करणारी आहे.
Word by Word
yāwhich (she)
yā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; relative pronoun
tatrathere/in that set
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAvyaya; adverb of place
rājasīrājasa (of passion)
rājasī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrājasī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; quality adjective (रजोगुणसम्बन्धिनी)
tasyaof him/of that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana; pronoun
tanuḥbody/form
tanuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottanu (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
sāshe/that
sā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; pronoun
vaiindeed
vai:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle (निश्चयार्थक)
prajākarīcreator of progeny
prajākarī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprajā + karī (कृ धातु से कृत्)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; agentive kṛdanta (णिनि/इन्-प्रत्ययभाव) 'maker'; Tatpuruṣa: prajā-karī = 'producing creatures'
matāis considered
matā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootman (धातु) + ta (कृत्)
FormPPP (क्त) used predicatively; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; 'is considered'
sāshe
sā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
yāwhich (she)
yā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; relative pronoun
tubut/and
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; particle
kālākhyācalled Kāla
kālākhyā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāla + ākhya (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa 'named Time'
prajākṣayakarīdestroyer of progeny
prajākṣayakarī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprajā + kṣaya + karī (कृ धातु से कृत्)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; agentive 'maker'; Tatpuruṣa: prajā-kṣaya-karī = 'causing destruction of creatures'
tuindeed/but
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; particle
sāshe
sā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana