Shloka 113
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः / ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे
Transliteration
ākṛtyāṃ manasā deva utpannaḥ prathamaṃ vibhuḥ / tataḥ punaḥ sa vai devaḥ prāpte svārociṣe 'ntare
Translation
तो सर्वव्यापी देव प्रथम मनोमय आकृतीत उत्पन्न झाला. नंतर स्वारोचिष मन्वंतर प्राप्त झाल्यावर तोच देव पुन्हा प्रकट झाला.
Word by Word
आकृत्याम्in (that) form
आकृत्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootआकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
मनसाby mind; mentally
मनसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उत्पन्नःarose; was born
उत्पन्नः:
विधेय (Predicate: arisen)
TypeVerb
Rootउत् + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रथमम्first
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative: ‘first’)
विभुःthe all-pervading one
विभुः:
कर्ता (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवस्य विशेषण (appositional epithet)
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमसूचक-अव्यय (then/thereafter)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (again)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राप्तेwhen (it) had arrived
प्राप्ते:
सति-सप्तमी (Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गे सप्तमी-एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) ‘when (it) had come/arrived’
स्वारोचिषेin (the) Svārociṣa (manvantara)
स्वारोचिषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; (manvantara-name)
अन्तरेin the interval; in the manvantara
अन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन