Shloka 17
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
आकृष्यमाणा बहुभिः कशाभिर्लगुडैरपि / हन्यमाना भृशं तैश्च चुक्रुधे च पयस्विनी
Transliteration
ākṛṣyamāṇā bahubhiḥ kaśābhirlaguḍairapi / hanyamānā bhṛśaṃ taiśca cukrudhe ca payasvinī
Translation
पुष्कळ जणांकडून ओढली जात असताना आणि चाबूक व काठ्यांनी अत्यंत मारली जात असताना, ती दुभती गाय संतापली.
Word by Word
आकृष्यमाणाbeing dragged
आकृष्यमाणा:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु) उपसर्ग-आ + शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकालिक कर्मणि कृदन्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being dragged’
बहुभिःby many
बहुभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण of कशाभिः/लगुडैः
कशाभिःwith whips
कशाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
लगुडैःwith clubs
लगुडैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलगुड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha/Avadharana (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = ‘also/even’ (particle)
हन्यमानाbeing beaten
हन्यमाना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकालिक कर्मणि कृदन्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being beaten’
भृशम्violently, greatly
भृशम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तैःby them/with those
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सर्वनाम
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
चुक्रुधेgrew angry
चुक्रुधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु) + लिट्/आत्मनेपद
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘became angry’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पयस्विनीthe milch-cow
पयस्विनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस्विन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणवाचक-नाम (the milk-giving one)