Shloka 14
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
स हन्यमानः सुभृशं चूर्णिताङ्गास्थिवन्धनः / निपपात महातेजा धरण्यां गतचेतनः
Transliteration
sa hanyamānaḥ subhṛśaṃ cūrṇitāṅgāsthivandhanaḥ / nipapāta mahātejā dharaṇyāṃ gatacetanaḥ
Translation
अत्यंत मारहाण झाल्यामुळे ज्याचे अवयव आणि हाडांचे सांधे चक्काचूर झाले होते, तो महातेजस्वी ऋषी बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
हन्यमानःbeing beaten/struck
हन्यमानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकालिक कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being struck’
सुभृशम्excessively, very much
सुभृशम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
चूर्णित-अङ्ग-अस्थि-वन्धनःwith crushed limbs and bones/joints
चूर्णित-अङ्ग-अस्थि-वन्धनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचूर्णित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + अस्थि (प्रातिपदिक) + वन्धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/समाहार-निर्देशः: ‘चूर्णितानि अङ्गानि अस्थीनि वन्धनानि यस्य/यस्याङ्गास्थिवन्धनं चूर्णितम्’ (whose limbs/bones/joints are crushed)
निपपातfell
निपपात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) उपसर्ग-नि + लिट्/परस्मैपद
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; ‘fell down’
महातेजाःthe mighty one
महातेजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहातेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: महत् + तेजस् = ‘greatly radiant/very powerful’
धरण्याम्on the ground/earth
धरण्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
गत-चेतनःunconscious
गत-चेतनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + चेतन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: गतं चेतनं यस्य/यस्य चेतना गता (one whose consciousness has gone)