Shloka 8
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः / क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः
Transliteration
iti teṣāṃ vacaḥ śṛṇvannabudhyata mahīpatiḥ / kṣīrābdau śeṣaśayanādyathāpaṅkajalocanaḥ
Translation
त्यांचे वचन ऐकूनही राजा जागा झाला नाही; जसा क्षीरसागरात शेषशय्येवर शयन करणारा कमलनेत्र (विष्णु) जागा होत नाही।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन
vacaḥspeech/words
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana/vacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
śṛṇvanhearing
śṛṇvan:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśru (धातु) + śatṛ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (mahīpatiḥ)
abudhyatadid not awaken/realize
abudhyata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbudh (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; नकारार्थे ‘न’ लुप्तः (contextual negation)
mahīpatiḥthe king (lord of earth)
mahīpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahī + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘महीयाः पतिः’ (lord of the earth)
kṣīra-abdauin the ocean of milk
kṣīra-abdau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣīra + abdi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारय: ‘क्षीरः एव अब्धिः’ (ocean of milk)
śeṣa-śayanātfrom (his) couch of Śeṣa
śeṣa-śayanāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootśeṣa + śayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘शेषस्य शयनम्’ (bed of Śeṣa)
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमावाचक/प्रकारवाचक अव्यय (as/just as)
paṅkaja-locanaḥthe lotus-eyed (Viṣṇu)
paṅkaja-locanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpaṅkaja + locana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘पङ्कज इव लोचनं यस्य’ (lotus-eyed)