Shloka 68
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् / राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति
Transliteration
jamadagniruvāca homadhenuriyaṃ mahyaṃ na dātavyā hi kasyacit / rājā vadānyaḥ sa kathaṃ brahmasvamabhivāñchati
Translation
जमदग्नी म्हणाले— ही होमधेनू माझी आहे; ती कोणालाही देऊ नये। राजा दानशील आहे, मग तो ब्रह्मस्वाची इच्छा कशी करतो?
Word by Word
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; proper name
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपद
होमधेनुःthe sacrificial cow
होमधेनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहोम-धेनु (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; समास: होम (sacrifice) + धेनु (cow)
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; demonstrative pronoun used adjectivally
मह्यम्to me / for me
मह्यम्:
Sampradāna (सम्प्रदान) / possessor-beneficiary
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative (4th/चतुर्थी), Singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
दातव्याto be given
दातव्या:
Kriyā (क्रिया) (predicative obligation)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formतव्यत् (gerundive/obligatory), Feminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; predicate with implied 'is to be given'
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphatic/causal
कस्यचित्to anyone
कस्यचित्:
Sampradāna (सम्प्रदान) / recipient (to anyone)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; indefinite 'of anyone'
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
वदान्यःgenerous
वदान्यः:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootवदान्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषण of राजा
सःhe
सः:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न (interrogative adverb)
ब्रह्मस्वम्Brahmin property / sacred property
ब्रह्मस्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्म-स्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; समास: ब्रह्मन् (Brahmin/sacred) + स्व (property)
अभिवाञ्छतिdesires/covets
अभिवाञ्छति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-वा॒ञ्छ् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपद