Shloka 49
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ / आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्
Transliteration
ajñātamunayo mantrī rājānamanayāṃbudhau / ātmanā saha durbuddhirlohanauriva majjayet
Translation
अज्ञ मुनिसदृश मंत्री जर राजाला नीतीच्या समुद्रात नेईल, तर ती दुर्बुद्धी लोखंडी होडीसारखी स्वतःसह राजालाही बुडवील।
Word by Word
अज्ञात-मुनयःunknown sages
अज्ञात-मुनयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअज्ञात (कृदन्त, √ज्ञा) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (अज्ञाताः मुनयः)
मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अनयत्led
अनयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√नी (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
अम्बुधौin the ocean
अम्बुधौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअम्बुधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
आत्मनाwith himself
आत्मना:
Sahakārī/Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सहtogether with
सह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश/सह-प्रयोगः (with)
दुर्बुद्धिःthe foolish one
दुर्बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर् + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
लोह-नौःan iron boat
लोह-नौः:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootलोह (प्रातिपदिक) + नौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोहेन निर्मिता नौः)
इवlike
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)
मज्जयेत्would sink / would cause to sink
मज्जयेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√मज्ज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; causative sense possible by context (to cause to sink)