Shloka 27
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः / अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी
Transliteration
sa gacchaṃścintayāmāsa manasā pathi pārthivaḥ / aho 'sya tapasaḥ siddhirloka vismayadāyinī
Translation
मार्गाने जाताना तो राजा मनात विचार करू लागला—अहो! या तपाची सिद्धी तर लोकांना विस्मय देणारी आहे.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गच्छन्going
गच्छन्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चिन्तयामासpondered; thought
चिन्तयामास:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formलिट् (Periphrastic perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
मनसाwith (his) mind
मनसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
पथिon the road
पथि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
पार्थिवःthe king
पार्थिवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अहोah!
अहो:
भाव-प्रकाशक (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयादि-उद्गार (interjection)
अस्यof this (man); his
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
तपसःof austerity
तपसः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
सिद्धिःattainment; success
सिद्धिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लोकworld
लोक:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासपूर्वपद-रूप (in compound)
विस्मयदायिनीcausing astonishment
विस्मयदायिनी:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय + दायिनी (प्रातिपदिक; √दा धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (विस्मयं ददाति इति)