Shloka 14
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः / प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति
Transliteration
āśīrbhirabhinandyātha rājānaṃ munipuṅgavaḥ / praśrayāvanataṃ sāmnā tamuvācāsyatāmiti
Translation
मुनिपुंगवाने आशीर्वाद देऊन राजाचा अभिनंदन केला आणि नम्रतेने वाकलेल्या त्यास मधुर वाणीने म्हणाला— “आसन घ्या।”
Word by Word
आशीर्भिःwith blessings
आशीर्भिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआशीस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; Instrumental plural
अभिनन्द्यhaving congratulated
अभिनन्द्य:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-नन्द् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), Absolutive/Gerund; ‘having congratulated’
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
राजानम्the king
राजानम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
मुनिपुङ्गवःthe foremost sage
मुनिपुङ्गवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘munīnām puṅgavaḥ’ (श्रेष्ठः)
प्रश्रय-अवनतम्bowed in humility
प्रश्रय-अवनतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रश्रय + अवनत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; rājānam विशेषणम्; ‘humility-bowed’
साम्नाwith gentle words / conciliatory speech
साम्ना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Pronoun, Accusative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada
आस्यताम्please sit
आस्यताम्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआस् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; आज्ञार्थे
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)