Shloka 23
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
ततः स्वरुपधृक् शंभुस्तद्भक्तिपरितोषितः / राममुत्थापयामास प्रणा मावनतं भुवि
Transliteration
tataḥ svarupadhṛk śaṃbhustadbhaktiparitoṣitaḥ / rāmamutthāpayāmāsa praṇā māvanataṃ bhuvi
Translation
त्यानंतर स्वरूपधारी शंभू त्याच्या भक्तीने संतुष्ट होऊन, भूमीवर प्रणामात नतमस्तक झालेल्या रामाला उचलून उभे करू लागला।
Word by Word
ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (Adverb): तस्मात् काले/अनन्तरम् (thereupon/then)
स्वरूप-धृक्bearing (his) own form
स्वरूप-धृक्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootस्वरूप (प्रातिपदिक) + धृ (धातु)
Formकृदन्त (धृ + क्विप्/क्-प्रत्यय: धृक् = धारयिता), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास: स्वरूपं धारयति
शम्भुःŚambhu (Śiva)
शम्भुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
तद्-भक्ति-परितोषितःpleased by his devotion
तद्-भक्ति-परितोषितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + परितोषित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (परि+तुष् + क्त), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास: तस्य भक्त्या परितोषितः
रामम्Rama
रामम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
उत्थापयामासraised up
उत्थापयामास:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootउत् + स्था (धातु) [णिच् causative: उत्थापयति]
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद; णिजन्त (Causative)
प्रणाम-अवनतम्bowed down in obeisance
प्रणाम-अवनतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootप्रणाम (प्रातिपदिक) + अवनत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (अव + नम् + क्त), पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास: प्रणामेन अवनतः
भुविon the ground
भुवि:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भूमि/भुवि)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)