Shloka 1
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे वसिष्ठसगरसंवादे अर्चुनोपाख्याने जामदग्न्यतपश्चरणं नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः // २२// वसिष्ठ उवाच तपस्विनं तदा राममेकाग्रमनसं भवे / रहस्येकान्तनिरतं नियतं शंसितव्रतम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīye upoddhātapāde vasiṣṭhasagarasaṃvāde arcunopākhyāne jāmadagnyatapaścaraṇaṃ nāma dvāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 22// vasiṣṭha uvāca tapasvinaṃ tadā rāmamekāgramanasaṃ bhave / rahasyekāntanirataṃ niyataṃ śaṃsitavratam
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यभागाच्या तृतीय उपोद्धातपादात, वसिष्ठ-सगर संवादातील अर्जुनोपाख्यानात ‘जामदग्न्य तपश्चरण’ नावाचा बाविसावा अध्याय. वसिष्ठ म्हणाले—त्या वेळी तपस्वी राम एकाग्र मनाचे, रहस्य-एकांत साधनेत रत, संयमी व प्रशंसित व्रतधारी होते।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (particle/quotative), indeclinable
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘śrī’ उपसर्ग-विशेषणपूर्वकं नाम
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (प्रातिपदिक; √vac (धातु) + kta)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘prokta’ = ‘spoken’; ‘vāyunā prokte’ (instrumental relation)
madhya-bhāgein the middle section
madhya-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya-bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
upoddhāta-pādein the Upoddhāta pāda (introductory section)
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta-pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
vasiṣṭha-sagara-saṃvādein the dialogue of Vasiṣṭha and Sagara
vasiṣṭha-sagara-saṃvāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha-sagara-saṃvāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘Vasiṣṭha’ + ‘Sagara’ (सम्बन्ध) + ‘saṃvāda’
arcuna-upākhyānein the episode (upākhyāna) of Arcuna
arcuna-upākhyāne:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootarcuna-upākhyāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
jāmadagnya-tapaḥ-caraṇamthe practice of austerity of Jāmadagnya
jāmadagnya-tapaḥ-caraṇam:
Karta (कर्ता/heading)
TypeNoun
Rootjāmadagnya-tapas-caraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/उद्देश्य), एकवचन; शीर्षक-रूपेण
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/name-marker)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय (particle) नाम-निर्देशक
dvāviṃśatitamaḥtwenty-second
dvāviṃśatitamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvāviṃśatitama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘22nd’
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/heading)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
tapasvinamthe ascetic
tapasvinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottapasvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)
rāmamRāma
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ekāgra-manasamwith one-pointed mind
ekāgra-manasam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekāgra-manas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ekāgra’ + ‘manas’ (one-pointed mind)
bhavein existence / in the world
bhave:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सन्दर्भे ‘in the world/being’
rahasya-ekānta-niratamdevoted to secret solitude
rahasya-ekānta-niratam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrahasya-ekānta-nirata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘rahasye ekānte’ इति अधिकरण-सम्बन्धः + ‘nirata’ (engaged)
niyatamdisciplined
niyatam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootniyata (प्रातिपदिक; √yam (धातु) + kta)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘restrained/regulated’
śaṃsita-vratamof praised vows
śaṃsita-vratam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśaṃsita-vrata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘śaṃsita’ (praised/commended) + ‘vrata’