Shloka 61
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
भुनक्त्याक्रम्य वसुधां समग्रां श्रियमोजसा / एवं संचिन्तयानः स हिमाद्रिवनगह्वरे
Transliteration
bhunaktyākramya vasudhāṃ samagrāṃ śriyamojasā / evaṃ saṃcintayānaḥ sa himādrivanagahvare
Translation
पराक्रमाने संपूर्ण पृथ्वी व्यापून तो ऐश्वर्य भोगतो—असा विचार करीत तो हिमाद्रीच्या वनगह्वरात आहे।
Word by Word
भुनक्तिenjoys, partakes
भुनक्ति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
आक्रम्यhaving overrun, having traversed
आक्रम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√क्रम् (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having overstepped/attacked/covered’
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
समग्राम्entire, whole
समग्राम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमग्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying वसुधाम्)
श्रियम्prosperity, fortune
श्रियम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ओजसाby strength, with vigor
ओजसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
संचिन्तयानःpondering, reflecting
संचिन्तयानः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसम्-√चिन्त् (धातु) + यमान (मान/शानच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle, आत्मनेपद): ‘thinking/reflecting’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
हिमाद्रि-वन-गह्वरेin the cavern of the forest of the snowy mountain (Himalaya)
हिमाद्रि-वन-गह्वरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootहिमाद्रि (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + गह्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (‘हिमाद्रेः वने गह्वरे’)