Shloka 12
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः
Transliteration
tāṃstu dṛṣṭvā mahātejāḥ sa vivarddhayiṣuḥ prajāḥ / devarṣipriyasaṃvādo nārado brahmaṇaḥ sutaḥ
Translation
त्यांना पाहून, प्रजा वाढविण्याची इच्छा असलेला महातेजस्वी, देवर्षींना प्रिय संवादकर्ता, ब्रह्मपुत्र नारद (तेथे आला)।
Word by Word
तान्them
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; Accusative plural
तुbut
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेदार्थक निपात
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)
महा-तेजाःgreatly radiant
महा-तेजाः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular; ‘great in splendor’ qualifying नारदः
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
विवर्द्धयिषुःdesiring to increase
विवर्द्धयिषुः:
कर्ता (Karta/Agentive qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-√वृध् (धातु)
Formइष्णु-प्रत्ययान्त कृदन्त (desiderative/agentive: ‘wishing to increase’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies subject
प्रजाःcreatures; progeny
प्रजाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; Accusative plural
देव-ऋषि-प्रिय-संवादःone whose discourse is dear to divine sages
देव-ऋषि-प्रिय-संवादः:
कर्ता (Karta/Subject; epithet)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular; बहुपद-तत्पुरुष (देवर्षीणां प्रियः संवादः यस्य/या—as epithet)
नारदःNārada
नारदः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (here masc. as Brahmā), षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
सुतःson
सुतः:
कर्ता (Karta/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular