Shloka 131
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
प्राग्दक्षिणां दिशं गत्वा सर्वकामचिकीर्षया / एवमेतेषु सर्वेषु श्राद्धं कुर्यादतन्द्रितः
Transliteration
prāgdakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā sarvakāmacikīrṣayā / evameteṣu sarveṣu śrāddhaṃ kuryādatandritaḥ
Translation
पूर्व-दक्षिण दिशेकडे जाऊन, सर्व कामनांच्या सिद्धीसाठी; अशा रीतीने या सर्व ठिकाणी आळस न करता श्राद्ध करावे।
Word by Word
प्राक्-दक्षिणाम्the south-east (lit. eastward-southern)
प्राक्-दक्षिणाम्:
विशेषण (to ‘दिशम्’)
TypeAdjective
Rootप्राक् (अव्यय) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः (दिशा-विशेषणम्) ‘प्राक्’ उपपदेन ‘दक्षिणा’ विशेषिता; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (दिशम् इति सह)
दिशम्direction
दिशम्:
कर्म (गत्वा इत्यस्य गन्तव्य-कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (पूर्वकर्म/absolutive)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
सर्व-काम-चिकीर्षयाwith the intention of fulfilling all desires
सर्व-काम-चिकीर्षया:
हेतु (हेतुः/Instrumental of cause)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + √कृ (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘चिकीर्षा’ (इच्छार्थक-णिच्-आत्मनेपद-भाववाचक/इच्छा-प्रातिपदिक) = desire to do; तत्पुरुष-समासः ‘सर्वकामानां चिकीर्षा’
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
एतेषुin these
एतेषु:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; सप्तमी (7th), बहुवचन
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
विशेषण (to ‘एतेषु’)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कुर्यात्should perform
कुर्यात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अतन्द्रितःbeing diligent
अतन्द्रितः:
कर्ता (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-पूर्वक विशेषण (not lazy)