Shloka 60
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्तं ज्योतिश्च दारुणम् / रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्
Transliteration
vatsarā ye tvahorātrāḥ pittaṃ jyotiśca dāruṇam / raudraṃ lohitamityāhurlohitaṃ kanakaṃ smṛtam
Translation
जे संवत्सर व अहोरात्र आहेत, तेच पित्त व दारुण ज्योती आहेत; त्यास ‘रौद्र’ व ‘लोहित’ म्हणतात, आणि लोहितास ‘कनक’ असेही स्मरतात.
Word by Word
वत्सराःyears
वत्सराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (plural)
येwhich; those who
ये:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (plural)
तुbut; indeed
तु:
Sambandha/Upapada (सम्बन्ध/उपपद)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
अहोरात्राःdays and nights
अहोरात्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व; पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (plural)
पित्तम्bile
पित्तम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
ज्योतिःlight; radiance
ज्योतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
दारुणम्terrible; fierce
दारुणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular); विशेषण (adjective)
रौद्रम्Rudra-like; wrathful
रौद्रम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular); विशेषण
लोहितम्redness; red (substance)
लोहितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न (quotative particle)
आहुःthey say
आहुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)
लोहितम्the red (one/thing)
लोहितम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
कनकम्gold
कनकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकनक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
स्मृतम्is regarded/remembered (as)
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is considered/remembered’