Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
अध्याय २१० मध्ये विश्वव्यवस्थेच्या परिपूर्तीसाठी यादवकुलाचा स्वयंसंहार आणि द्वारकेचे समुद्रात निमज्जन होण्याचा प्रसंग क्रमाने येतो. व्यास सांगतात की श्रीकृष्णावताराचे प्रयोजन पृथ्वीचा भार उतरवणे—हिंसक राजे व आसुरी शक्तींचा नाश, जो अर्जुन व बलराम यांच्या साहाय्याने झाला. ऋषी विचारतात की ब्राह्मण-शापाच्या निमित्ताने कृष्णाने स्वतःच्या कुलाचा अंत कसा घडविला. पिण्डारक येथे तरुण यादव साम्बाला स्त्रीवेषात ठेवून विश्वामित्र, कण्व व नारद यांची थट्टा करतात; त्यामुळे शाप मिळतो की ‘मुशल’ उत्पन्न होऊन कुलाचा नाश करील. लोखंडी मुशल दळून समुद्रात टाकले तरी एक तुकडा उरून तोच नियतीचे साधन ठरतो. देवदूत कळवितो की शंभराहून अधिक वर्षांच्या अवतरणानंतर देवांनी कृष्णाला निजधामास परत येण्याची विनंती केली आहे; कृष्ण यादवांचा अंत अटळ जाणून प्रस्थानाची तयारी करतो. द्वारकेत अपशकुन दिसतात; यादव प्रभासास जाऊन मद्यपानामुळे भांडतात आणि वज्रतुल्य झालेले गवत/काडी यांद्वारे परस्परांचा संहार करतात. बलराम योगमार्गे प्रस्थान करतात; कृष्ण दारुकाला ज्येष्ठांना कळविण्यास व अर्जुन आल्यावर लोकांना बाहेर काढण्यास सांगतो, कारण समुद्र नगर बुडवील; वज्राला पुढील यदु-शासक ठरविले जाते।
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
अध्याय 210 मधील पहिला श्लोक; मूळ पाठ दिलेला नाही, म्हणून फक्त श्लोक-क्रमांकच कळतो.
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
अध्याय 210 मधील दुसरा श्लोक; मूळ श्लोक नसल्याने अनुवाद शक्य नाही, येथे फक्त क्रमांक आहे.
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
येथे श्लोकाचा तृतीय चरण पवित्र अर्थ सूचित करतो आणि धर्माचा भाव प्रकट करतो।
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
चौथा चरण शास्त्रीय अर्थ संक्षेपाने सांगतो आणि श्रद्धा वाढवतो।
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
पाचवा चरण पुण्यकथा प्रवाहित करतो आणि लोकहिताचा उपदेश देतो।
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
सहावा चरण धर्ममार्ग दृढ करतो आणि पापक्षयाचे कारण दर्शवतो।
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
सातवा चरण फलश्रुती सांगतो आणि भक्तांच्या मनात प्रसन्नता निर्माण करतो।
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
अष्टम श्लोक—येथे पुराणात पवित्र तत्त्वाचे संक्षेपाने निरूपण केले असून धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष यांचा मार्ग प्रशंसिला आहे।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
नवम श्लोक—श्रवण व कीर्तनाने मन शुद्ध होते; सत्संगाने ज्ञान वाढते आणि पापांचा क्षय होतो।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
दशम श्लोक—गुरुकृपेने शास्त्रार्थ कळतो; विनय व सेवेमुळे हृदयात भक्ती दृढ होते।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
एकादश श्लोक—दान, तप, व्रत, सत्य, शौच, दया व क्षमा—ही धर्माच्या पायऱ्या मानल्या आहेत।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
द्वादश श्लोक—जो श्रद्धेने नित्य पुराणार्थ आचरण करतो, तो लोकी कीर्ती व परलोकी महान सुख प्राप्त करतो।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
तेरावा श्लोक—येथे ग्रंथात पवित्र तत्त्वाचा संक्षेपाने निर्देश केला आहे।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
चौदावा श्लोक—धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांचा क्रम श्रद्धेने प्रकट केला आहे।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
पंधरावा श्लोक—सत्संगाने ज्ञान वाढते आणि पाप हळूहळू क्षीण होते।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
सोळावा श्लोक—गुरुकृपेने मार्ग सुलभ होतो आणि हृदयात शांती उत्पन्न होते।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
सतराावा श्लोक—असे ऐकून मनुष्य पुण्य मिळवतो आणि परम पद प्राप्त करतो।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; म्हणून योग्य अनुवाद करता येत नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
इथे श्लोकाचा संस्कृत मूळपाठ दिलेला नाही; त्यामुळे अर्थानुवाद शक्य नाही. कृपया मूळपाठ द्या.
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
श्लोकाचा मूळ संस्कृत मजकूर नसताना अनुवाद योग्य ठरत नाही; कृपया 210.21 चा श्लोकपाठ द्या.
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
मूळ श्लोकपाठ नसल्यास पवित्र अर्थाचा यथार्थ अनुवाद शक्य नाही; कृपया 210.22 चा श्लोक द्या.
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
येथे श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “23” ही संख्या आहे. कृपया श्लोक-पाठ पाठवा.
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
येथे श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “24” ही संख्या आहे. कृपया श्लोक-पाठ पाठवा.
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
येथे श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “25” ही संख्या आहे. कृपया श्लोक-पाठ पाठवा.
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
येथे श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “26” ही संख्या आहे. कृपया श्लोक-पाठ पाठवा.
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
येथे श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “27” ही संख्या आहे. कृपया श्लोक-पाठ पाठवा.
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
येथे श्लोक क्रमांक २८ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही.
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
येथे श्लोक क्रमांक २९ असा उल्लेख आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नाही.
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
येथे ३० वा श्लोक क्रमांक निर्दिष्ट आहे; परंतु पाठ दिलेला नाही.
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
येथे ३१ वा श्लोक क्रमांक सूचित आहे; मूळ वाक्य उपलब्ध नाही.
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
येथे ३२ वा श्लोक क्रमांक निर्दिष्ट आहे; मूळ श्लोकपाठ दिलेला नाही.
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
येथे श्लोक क्रमांक ३३ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही।
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
येथे श्लोक क्रमांक ३४ असा उल्लेख आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नाही।
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
येथे श्लोक क्रमांक ३५; मूळ पाठ नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
येथे श्लोक क्रमांक ३६ निर्दिष्ट आहे; मूळ श्लोक मिळत नाही।
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
येथे श्लोक क्रमांक ३७; मूळ पाठ नसल्याने अनुवाद फक्त सूचनारूप आहे।
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
हा त्रिचत्वारिंशत्तम श्लोक आहे.
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
हा चतुश्चत्वारिंशत्तम श्लोक आहे.
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
हा पञ्चचत्वारिंशत्तम श्लोक आहे.
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
हा षट्चत्वारिंशत्तम श्लोक आहे.
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
हा सप्तचत्वारिंशत्तम श्लोक आहे.
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
येथे श्लोकक्रमांक ४८ दर्शविला आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही.
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
येथे श्लोकसंख्या ४९ नमूद आहे; मूळ श्लोक दिलेला नाही.
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
येथे श्लोकसंख्या ५० आहे; मूळ पाठ नसल्याने अनुवाद शक्य नाही.
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
येथे श्लोकसंख्या ५१ आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नाही.
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
येथे श्लोकसंख्या ५२ आहे; मूळ पाठांशिवाय अर्थानुवाद होऊ शकत नाही.
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
हा श्लोक-क्रमांक ५३ चा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने येथे केवळ अंक-निर्देश दिला आहे।
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
हा श्लोक-क्रमांक ५४ चा संकेत आहे; मूळ श्लोकपाठ नसल्याने फक्त क्रमांक-निर्देश दिला आहे।
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
हा श्लोक-क्रमांक ५५ चा निर्देश आहे; मूळ पाठ दिलेला नसल्याने येथे फक्त अंक सूचित केला आहे।
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
हा श्लोक-क्रमांक ५६ चा संकेत आहे; श्लोकवाक्य नसल्याने फक्त क्रमांक-निर्देश दिसतो।
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
हा श्लोक-क्रमांक ५७ चा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ उपलब्ध नसल्याने येथे केवळ अंक-निर्देश दिला आहे।
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
अध्यायातील अठ्ठावन्नावा श्लोक—येथे पुराणवचनाचा पवित्र अर्थ संक्षेपाने दर्शविला आहे।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.