Adhyaya 178: Sage Kaṇḍu, Pramlocā’s Temptation, and Liberation at Puruṣottama
अध्याय १७८ मध्ये तपस्येची असुरक्षा, दैवी हस्तक्षेप आणि तीर्थक्षेत्राची मोक्षदायिनी महिमा असा उपदेशात्मक वृत्तांत येतो. व्यास गोमतीच्या एकांत तीरावर वेदनिपुण, जितेंद्रिय ऋषी कण्डू यांच्या घोर तपाचे वर्णन करतात. त्यांच्या तपोतेजाने भयभीत झालेला इंद्र (शक्र) काम, वायु व वसंत यांच्या सहाय्याने अप्सरा प्रम्लोचा हिला ब्रह्मचर्यभंगासाठी पाठवतो. कण्डू विषयमोहात पडून कर्म-अनुष्ठान सोडतात व शतकेभर आसक्तीत राहून काळाचा विसर पडतो. सत्य उघड झाल्यावर ते तपःक्षयाबद्दल स्वतःला धिक्कारून प्रम्लोचेला निरोप देतात; वृक्षांनी जपलेल्या स्वेद/गर्भातून, वायु व चंद्राच्या पोषणाने मारीषेचा अद्भुत जन्म कथिला आहे. नंतर प्रायश्चित्त व उद्धारासाठी कण्डू दक्षिण समुद्रतटी पुरुषोत्तमक्षेत्री विष्णुधामास जाऊन ‘ब्रह्मपार’ नामक एकाग्र जप करतात, हरिदर्शन व मोक्षाचे आश्वासन मिळवून इंद्रियनिग्रह व अद्वैतचिंतनाने अखेरीस मुक्ती प्राप्त करतात।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vyāsa introduces Kaṇḍu as a near-ideal tapasvin—Veda-versed, sense-restrained—kindling immediate suspense by placing him alone on the secluded Gomatī bank where austerity is said to ‘heat’ the three worlds.","rising_action":"Indra, fearing the power of tapas, deploys a classic purāṇic counter-force: Pramlocā aided by Kāma (desire), Vāyu (restless movement), and Vasanta (seasonal allure). Sensory beauty and subtle disturbance erode Kaṇḍu’s brahmacarya; he drops sandhyā, japa, homa, svādhyāya, and niyamas, and centuries pass unnoticed in attachment at Mandara-droṇī.","climax_moment":"The moral and theological pivot comes when Kaṇḍu awakens to the deception, laments the ruin of his tapas, yet refuses to curse Pramlocā—placing blame on his own unmastered senses—and then turns to the salvific geography of Puruṣottama-kṣetra, where his ‘brahmapāra’ japa and expansive stuti draw Hari’s direct darśana and mokṣa-assurance.","resolution":"The chapter closes with restoration through bhakti and jñāna: Kaṇḍu regains equanimity, restrains the senses, contemplates the nirguṇa/nirlepa Puruṣottama, and attains supreme liberation; a phalaśruti adds that hearing/reciting this account purifies and leads to heavenly ascent.","key_verse":"Teaching (sense-control + refuge in Puruṣottama): “Not another is to be blamed—my own senses, ungoverned, became the cause of my fall. Taking refuge in Puruṣottama, and fixing the mind on Hari beyond guṇas, one attains the highest release.” (rendered summary-translation of the chapter’s central instruction)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra as mokṣa-giving refuge after ascetic fall (tīrtha-soteriology).","secondary_themes":["Ascetic vulnerability: tapas without vigilant indriya-nigraha is unstable","Indra’s obstruction motif: deva-fear of tapas as a purāṇic test-pattern","Accountability over scapegoating: Kaṇḍu blames his senses, not Pramlocā","Mythic genealogy: Māriṣā’s wondrous birth and linkage to Dakṣa-lineage"],"brahma_purana_doctrine":"Puruṣottama on the southern ocean shore is presented as rare, wish-fulfilling, and explicitly muktida: concentrated japa and bhakti there, joined to nirguṇa contemplation, overrides even severe spiritual loss and culminates in mokṣa.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ the chapter models a foundational purāṇic pedagogy: (1) tapas is powerful yet precarious, (2) bhakti-centered tīrtha is a universal corrective, and (3) cosmic genealogy and sacred geography are woven into a single salvation narrative."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["शान्त → रौद्र (Indra’s anxious opposition) → शृङ्गार (temptation) → करुण (Kaṇḍu’s remorse) → अद्भुत (Hari-darśana) → शान्त (mokṣa)"],"devotional_peaks":["Kaṇḍu’s ‘brahmapāra’ japa at Puruṣottama","The expansive stuti identifying Hari with kāla, bhūtas, and Veda","Hari’s boon discourse elevating bhakti as accessible to all and mokṣa-bestowing"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["गोमती नदी (Gomatī riverbank)","पुरुषोत्तमक्षेत्र (Puruṣottama-kṣetra)","दक्षिणोदधितीर (southern ocean shore)"],"jagannath_content":"Puruṣottama is praised as a rare, muktida Viṣṇu-āyatana on the southern seacoast; the emphasis is on darśana, japa, and liberation-granting power of the kṣetra (a core Puri/Jagannātha-zone valuation, even when Jagannātha is not foregrounded by name).","surya_content":null,"cosmology_content":"Stuti-material briefly universalizes Viṣṇu as the ground of time, elements, and Vedic order—cosmology invoked as theology rather than as a full sarga/pralaya account."}
Shlokas in Adhyaya 178
Verse 1
व्यास उवाच तस्मिन् क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः सर्वसत्त्वसुखावहे धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदे पुरुषोत्तमे //
हा अध्याय १७८ मधील पहिला श्लोक आहे.
Verse 2
कण्डुर् नाम महातेजा ऋषिः परमधार्मिकः सत्यवादी शुचिर् दान्तः सर्वभूतहिते रतः //
हा दुसरा श्लोक पवित्र पुराणवचन असून धर्मार्थ स्पष्ट करतो।
Verse 3
जितेन्द्रियो जितक्रोधो वेदवेदाङ्गपारगः अवाप परमां सिद्धिम् आराध्य पुरुषोत्तमम् //
हा तिसरा श्लोक पुराणात धर्मविस्ताराचे श्रद्धेने निरूपण करतो।
Verse 4
अन्ये ऽपि तत्र संसिद्धा मुनयः संशितव्रताः सर्वभूतहिता दान्ता जितक्रोधा विमत्सराः //
हा चौथा श्लोक शास्त्रार्थ संक्षेपाने सांगून पावन वचन देतो।
Verse 5
मुनय ऊचुः को ऽसौ कण्डुः कथं तत्र जगाम परमां गतिम् श्रोतुम् इच्छामहे तस्य चरितं ब्रूहि सत्तम //
हा पाचवा श्लोक पुराणधर्माचा सार श्रोत्यांच्या हितासाठी दर्शवितो।
Verse 6
व्यास उवाच शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां तस्य मनोहराम् प्रवक्ष्यामि समासेन मुनेस् तस्य विचेष्टितम् //
हा सहावा श्लोक पुण्यदायी ज्ञान देऊन मोक्षमार्ग सूचित करतो।
Verse 7
पवित्रे गोमतीतीरे विजने सुमनोहरे कन्दमूलफलैः पूर्णे समित्पुष्पकुशान्वितैः //
सप्तम श्लोक—येथे मूळपाठ फक्त “7” आहे; प्रत्यक्ष श्लोक नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 8
नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते नानापक्षिरुते रम्ये नानामृगगणान्विते //
अष्टम श्लोक—येथे मूळपाठ फक्त “8” आहे; प्रत्यक्ष श्लोक नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 9
तत्राश्रमपदं कण्डोर् बभूव मुनिसत्तमाः सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं कदलीखण्डमण्डितम् //
नवम श्लोक—येथे मूळपाठ फक्त “9” आहे; प्रत्यक्ष श्लोक नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 10
तपस् तेपे मुनिस् तत्र सुमहत् परमाद्भुतम् व्रतोपवासैर् नियमैः स्नानमौनसुसंयमैः //
दशम श्लोक—येथे मूळपाठ फक्त “10” आहे; प्रत्यक्ष श्लोक नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 11
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षासु स्थण्डिलेशयः आर्द्रवासास् तु हेमन्ते स तेपे सुमहत् तपः //
एकादश श्लोक—येथे मूळपाठ फक्त “11” आहे; प्रत्यक्ष श्लोक नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 12
दृष्ट्वा तु तपसो वीर्यं मुनेस् तस्य सुविस्मिताः बभूवुर् देवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास् तथा //
द्वादश श्लोक—येथे मूळ श्लोक उपलब्ध नाही; म्हणून फक्त ‘12’ असा संकेत दिसतो.
Verse 13
भूमिं तथान्तरिक्षं च दिवं च मुनिसत्तमाः कण्डुः संतापयाम् आस त्रैलोक्यं तपसो बलात् //
त्रयोदश श्लोक—येथे मूळ श्लोक नाही; फक्त ‘13’ असा अंक-संकेत आहे.
Verse 14
अहो ऽस्य परमं धैर्यम् अहो ऽस्य परमं तपः इत्य् अब्रुवंस् तदा दृष्ट्वा देवास् तं तपसि स्थितम् //
चतुर्दश श्लोक—येथे मूळ पाठ दिलेला नाही; फक्त ‘14’ असा संकेत आहे.
Verse 15
मन्त्रयाम् आसुर् अव्यग्राः शक्रेण सहितास् तदा भयात् तस्य समुद्विग्नास् तपोविघ्नम् अभीप्सवः //
पंचदश श्लोक—येथे श्लोकाचे मूळ वाक्य नाही; फक्त ‘15’ ही संख्या दिसते.
Verse 16
ज्ञात्वा तेषाम् अभिप्रायं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः प्रम्लोचाख्यां वरारोहां रूपयौवनगर्विताम् //
षोडश श्लोक—येथे मूळ श्लोकपाठ दिसत नाही; फक्त ‘16’ असे अंकन उपलब्ध आहे.
Verse 17
सुमध्यां चारुजङ्घां तां पीनश्रोणिपयोधराम् सर्वलक्षणसंपन्नां प्रोवाच फलसूदनः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 18
शक्र उवाच प्रम्लोचे गच्छ शीघ्रं त्वं यदासौ तप्यते मुनिः विघ्नार्थं तस्य तपसः क्षोभयस्वांशु सुप्रभे //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 19
प्रम्लोचोवाच तव वाक्यं सुरश्रेष्ठ करोमि सततं प्रभो किंतु शङ्का ममैवात्र जीवितस्य च संशयः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 20
बिभेमि तं मुनिवरं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितम् अत्युग्रं दीप्ततपसं ज्वलनार्कसमप्रभम् //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 21
ज्ञात्वा मां स मुनिः क्रोधाद् विघ्नार्थं समुपागताम् कण्डुः परमतेजस्वी शापं दास्यति दुःसहम् //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 22
उर्वशी मेनका रम्भा घृताची पुञ्जिकस्थला विश्वाची सहजन्या च पूर्वचित्तिस् तिलोत्तमा //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 23
अलम्बुषा मिश्रकेशी शशिलेखा च वामना अन्याश् चाप्सरसः सन्ति रूपयौवनगर्विताः //
या श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; म्हणून भावार्थासहित अनुवाद करता येत नाही. कृपया श्लोक लिहा.
Verse 24
सुमध्याश् चारुवदनाः पीनोन्नतपयोधराः कामप्रधानकुशलास् तास् तत्र संनियोजय //
संस्कृत मूळाशिवाय अनुवाद योग्य ठरत नाही; कृपया १७८.२४ चा श्लोकपाठ द्या.
Verse 25
ब्रह्मोवाच तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह शचीपतिः तिष्ठन्तु नाम चान्यास् तास् त्वं चात्र कुशला शुभे //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून प्रमाणिक अनुवाद शक्य नाही. कृपया पाठ द्या.
Verse 26
कामं वसन्तं वायुं च सहायार्थे ददामि ते तैः सार्धं गच्छ सुश्रोणि यत्रास्ते स महामुनिः //
१७८.२६ चा मूळ श्लोकपाठ नसल्यास अर्थनिर्णय होऊ शकत नाही; कृपया संस्कृत श्लोक द्या.
Verse 27
शक्रस्य वचनं श्रुत्वा तदा सा चारुलोचना जगामाकाशमार्गेण तैः सार्धं चाश्रमं मुनेः //
येथे श्लोकाचा पाठ निर्दिष्ट आहे; त्याचा अर्थ प्रसंगानुसार जाणावा।
Verse 28
गत्वा सा तत्र रुचिरं ददर्श वनम् उत्तमम् मुनिं च दीप्ततपसम् आश्रमस्थम् अकल्मषम् //
येथे फक्त श्लोक-संख्या दिसते; मूलपाठ मिळाल्यावरच अचूक अनुवाद शक्य आहे।
Verse 29
अपश्यत् सा वनं रम्यं तैः सार्धं नन्दनोपमम् सर्वर्तुवरपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् //
मूळ श्लोक येथे दिलेला नाही; म्हणून निश्चित भावानुवाद करता येत नाही।
Verse 30
पुण्यं पद्मबलोपेतं सपल्लवमहाबलम् श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान् //
मूळपाठ दिल्यावर त्याचा पवित्र अर्थ यथाशक्ती अनुवादित केला जाईल।
Verse 31
सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् अपश्यत् पादपांश् चैव विहंगैर् अनुनादितान् //
म्हणून कृपया श्लोकाची मूळ वाक्ये द्या; तेव्हाच योग्य अनुवाद सिद्ध होईल।
Verse 32
आम्रान् आम्रातकान् भव्यान् नारिकेरान् सतिन्दुकान् अथ बिल्वांस् तथा जीवान् दाडिमान् बीजपूरकान् //
येथे मूळ श्लोक दिलेला नाही; फक्त “32” ही संख्या आहे. कृपया संस्कृत पाठ द्या, मगच अचूक अनुवाद होईल.
Verse 33
पनसांल् लकुचान् नीपाञ् शिरीषान् सुमनोहरान् पारावतांस् तथा कोलान् अरिमेदाम्लवेतसान् //
येथे मूळ श्लोक दिलेला नाही; फक्त “33” ही संख्या आहे. कृपया संस्कृत पाठ द्या, मगच अचूक अनुवाद होईल.
Verse 34
भल्लातकान् आमलकाञ् शतपर्णांश् च किंशुकान् इङ्गुदान् करवीरांश् च हरीतकीविभीतकान् //
येथे मूळ श्लोक दिलेला नाही; फक्त “34” ही संख्या आहे. कृपया संस्कृत पाठ द्या, मगच अचूक अनुवाद होईल.
Verse 35
एतान् अन्यांश् च सा वृक्षान् ददर्श पृथुलोचना तथैवाशोकपुंनागकेतकीबकुलान् अथ //
येथे मूळ श्लोक दिलेला नाही; फक्त “35” ही संख्या आहे. कृपया संस्कृत पाठ द्या, मगच अचूक अनुवाद होईल.
Verse 36
पारिजातान् कोविदारान् मन्दारेन्दीवरांस् तथा पाटलाः पुष्पिता रम्या देवदारुद्रुमांस् तथा //
येथे मूळ श्लोक दिलेला नाही; फक्त “36” ही संख्या आहे. कृपया संस्कृत पाठ द्या, मगच अचूक अनुवाद होईल.
Verse 37
शालांस् तालांस् तमालांश् च निचुलांल् लोमकांस् तथा अन्यांश् च पादपश्रेष्ठान् अपश्यत् फलपुष्पितान् //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “37” ही संख्या आहे. कृपया श्लोकपाठ द्या, मग शास्त्रीय अनुवाद देऊ.
Verse 38
चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गराजैस् तथा शुकैः कोकिलैः कलविङ्कैश् च हारीतैर् जीवजीवकैः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “38” संख्या आहे. कृपया पाठ द्या, मग पवित्रार्थानुसार अनुवाद देईन.
Verse 39
प्रियपुत्रैश् चातकैश् च तथान्यैर् विविधैः खगैः श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश् चाप्य् अधिष्ठितम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “39” आहे. कृपया श्लोकपाठ द्या, मग योग्य अनुवाद करीन.
Verse 40
सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा नीलोत्पलैः शुभैः //
येथे फक्त “40” ही संख्या आहे; श्लोकपाठ उपलब्ध नाही. कृपया मूळ संस्कृत द्या, मग धर्म्य अनुवाद सादर करीन.
Verse 41
कह्लारैः कमलैश् चैव आचितानि समन्ततः कादम्बैश् चक्रवाकैश् च तथैव जलकुक्कुटैः //
या श्लोकाचा मूळ पाठ दिलेला नाही; फक्त “41” आहे. कृपया संस्कृत श्लोक द्या, मग श्रद्धापूर्वक अनुवाद देईन.
Verse 42
कारण्डवैर् बकैर् हंसैः कूर्मैर् मद्गुभिर् एव च एतैश् चान्यैश् च कीर्णानि समन्ताज् जलचारिभिः //
येथे फक्त “42” ही संख्या दिली आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अचूक अनुवाद देणे शक्य नाही।
Verse 43
क्रमेणैव तथा सा तु वनं बभ्राम तैः सह एवं दृष्ट्वा वनं रम्यं तैः सार्धं परमाद्भुतम् //
येथे फक्त “43” ही संख्या दिली आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अचूक अनुवाद देणे शक्य नाही।
Verse 44
विस्मयोत्फुल्लनयना सा बभूव वराङ्गना प्रोवाच वायुं कामं च वसन्तं च द्विजोत्तमाः //
येथे फक्त “44” ही संख्या दिली आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अचूक अनुवाद देणे शक्य नाही।
Verse 45
प्रम्लोचोवाच कुरुध्वं मम साहाय्यं यूयं सर्वे पृथक् पृथक् //
येथे फक्त “45” ही संख्या दिली आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अचूक अनुवाद देणे शक्य नाही।
Verse 46
ब्रह्मोवाच एवम् उक्त्वा तदा सा तु तथेत्य् उक्ता सुरैर् द्विजाः प्रत्युवाचाद्य यास्यामि यत्रासौ संस्थितो मुनिः //
येथे फक्त “46” ही संख्या दिली आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अचूक अनुवाद देणे शक्य नाही।
Verse 47
अद्य तं देहयन्तारं प्रयुक्तेन्द्रियवाजिनम् स्मरशस्त्रगलद्रश्मिं करिष्यामि कुसारथिम् //
येथे फक्त ‘४७’ अशी संख्या दिली आहे; मूळ श्लोक नसल्याने अचूक अनुवाद शक्य नाही।
Verse 48
ब्रह्मा जनार्दनो वापि यदि वा नीललोहितः तथाप्य् अद्य करिष्यामि कामबाणक्षतान्तरम् //
येथे केवळ ‘४८’ अंक आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्यामुळे अनुवाद देता येत नाही।
Verse 49
इत्य् उक्त्वा प्रययौ साथ यत्रासौ तिष्ठते मुनिः मुनेस् तपःप्रभावेण प्रशान्तश्वापदाश्रमम् //
येथे फक्त ‘४९’ संख्या दिसते; श्लोकपाठ नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 50
सा पुंस्कोकिलमाधुर्ये नदीतीरे व्यवस्थिता स्तोकमात्रं स्थिता तस्माद् अगायत वराप्सराः //
येथे श्लोक दिलेला नाही, फक्त ‘५०’ अंक आहे; म्हणून अनुवाद देता येत नाही।
Verse 51
ततो वसन्तः सहसा बलं समकरोत् तदा कोकिलारावमधुरम् अकालिकमनोहरम् //
येथे केवळ ‘५१’ संख्या दर्शविली आहे; श्लोकपाठ नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 52
ववौ गन्धवहश् चैव मलयाद्रिनिकेतनः पुष्पान् उच्चावचान् मेध्यान् पातयंश् च शनैः शनैः //
येथे ‘बावन्न’ अशी श्लोकसंख्या दर्शविली आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही।
Verse 53
पुष्पबाणधरश् चैव गत्वा तस्य समीपतः मुनेश् च क्षोभयाम् आस कामस् तस्यापि मानसम् //
येथे ‘त्रेपन्न’ अशी श्लोकसंख्या दिली आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नाही।
Verse 54
ततो गीतध्वनिं श्रुत्वा मुनिर् विस्मितमानसः जगाम यत्र सा सुभ्रूः कामबाणप्रपीडितः //
येथे ‘चोपन्न’ अशी श्लोकसंख्या आहे; मूळ पाठ उपलब्ध नाही।
Verse 55
दृष्ट्वा ताम् आह संदृष्टो विस्मयोत्फुल्ललोचनः भ्रष्टोत्तरीयो विकलः पुलकाञ्चितविग्रहः //
येथे ‘पंचावन्न’ अशी श्लोकसंख्या आहे; श्लोकवाक्य दिलेले नाही।
Verse 56
ऋषिर् उवाच कासि कस्यासि सुश्रोणि सुभगे चारुहासिनि मनो हरसि मे सुभ्रु ब्रूहि सत्यं सुमध्यमे //
येथे ‘छप्पन्न’ अशी श्लोकसंख्या आहे; मूळ श्लोकपाठ अनुपस्थित आहे।
Verse 57
प्रम्लोचोवाच तव कर्मकरा चाहं पुष्पार्थम् अहम् आगता आदेशं देहि मे क्षिप्रं किं करोमि तवाज्ञया //
येथे ५७वा श्लोक निर्देशित आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही.
Verse 58
व्यास उवाच श्रुत्वैवं वचनं तस्यास् त्यक्त्वा धैर्यं विमोहितः आदाय हस्ते तां बालां प्रविवेश स्वम् आश्रमम् //
येथे ५८वा श्लोक निर्देशित आहे; मूळपाठ नसल्यामुळे अर्थव्याख्या/अनुवाद शक्य नाही.
Verse 59
ततः कामश् च वायुश् च वसन्तश् च द्विजोत्तमाः जग्मुर् यथागतं सर्वे कृतकृत्यास् त्रिविष्टपम् //
येथे ५९वा श्लोक निर्देशित आहे; पाठ उपलब्ध नसल्याने अनुवाद करता येत नाही.
Verse 60
शशंसुश् च हरिं गत्वा तस्यास् तस्य च चेष्टितम् श्रुत्वा शक्रस् तदा देवाः प्रीताः सुमनसो ऽभवन् //
येथे ६०वा श्लोक निर्देशित आहे; मूळ श्लोक नसल्याने भावार्थ देता येत नाही.
Verse 61
स च कण्डुस् तया सार्धं प्रविशन्न् एव चाश्रमम् आत्मनः परमं रूपं चकार मदनाकृति //
येथे ६१वा श्लोक निर्देशित आहे; पाठाच्या अभावामुळे यथार्थ अनुवाद शक्य नाही.
Verse 62
रूपयौवनसंपन्नम् अतीव सुमनोहरम् दिव्यालंकारसंयुक्तं षोडशवत्सराकृति //
हा १७८ अध्यायातील बासष्टावा श्लोक आहे.
Verse 63
दिव्यवस्त्रधरं कान्तं दिव्यस्रग्गन्धभूषितम् सर्वोपभोगसंपन्नं सहसा तपसो बलात् //
हा १७८ अध्यायातील त्रेसष्टावा श्लोक आहे.
Verse 64
दृष्ट्वा सा तस्य तद् वीर्यं परं विस्मयम् आगता अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्य् उक्त्वा मुदिताभवत् //
हा १७८ अध्यायातील चौसष्टावा श्लोक आहे.
Verse 65
स्नानं संध्यां जपं होमं स्वाध्यायं देवतार्चनम् व्रतोपवासनियमं ध्यानं च मुनिसत्तमाः //
हा १७८ अध्यायातील पासष्टावा श्लोक आहे.
Verse 66
त्यक्त्वा स रेमे मुदितस् तया सार्धम् अहर्निशम् मन्मथाविष्टहृदयो न बुबोध तपःक्षयम् //
हा १७८ अध्यायातील छ्यासष्टावा श्लोक आहे.
Verse 67
संध्यारात्रिदिवापक्षमासर्त्वयनहायनम् न बुबोध गतं कालं विषयासक्तमानसः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “67” असा अंक आहे. कृपया श्लोकाचा पाठ पाठवा, मग शास्त्रीय पद्धतीने अनुवाद केला जाईल.
Verse 68
सा च तं कामजैर् भावैर् विदग्धा रहसि द्विजाः वरयाम् आस सुश्रोणिः प्रलापकुशला तदा //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “68” असा अंक आहे. कृपया श्लोकाचा पाठ पाठवा, मग शास्त्रीय पद्धतीने अनुवाद केला जाईल.
Verse 69
एवं कण्डुस् तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां ग्राम्यधर्मरतो मुनिः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “69” असा अंक आहे. कृपया श्लोकाचा पाठ पाठवा, मग शास्त्रीय पद्धतीने अनुवाद केला जाईल.
Verse 70
सा तं प्राह महाभागं गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञातुं त्वम् अर्हसि //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “70” असा अंक आहे. कृपया श्लोकाचा पाठ पाठवा, मग शास्त्रीय पद्धतीने अनुवाद केला जाईल.
Verse 71
तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “71” असा अंक आहे. कृपया श्लोकाचा पाठ पाठवा, मग शास्त्रीय पद्धतीने अनुवाद केला जाईल.
Verse 72
एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः बुभुजे विषयांस् तन्वी तेन सार्धं महात्मना //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ७२; या पद्याचा मूळ पाठ येथे केवळ संख्येने दर्शविला आहे.
Verse 73
अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् उक्तस् तयेति स पुनः स्थीयताम् इत्य् अभाषत //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ७३; या पद्याचा मूळ पाठ येथे केवळ संख्येने दर्शविला आहे.
Verse 74
पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना याम्य् अहं त्रिदिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम् //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ७४; या पद्याचा मूळ पाठ येथे केवळ संख्येने दर्शविला आहे.
Verse 75
उक्तस् तयैवं स मुनिः पुनर् आहायतेक्षणाम् इहास्यतां मया सुभ्रु चिरं कालं गमिष्यसि //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ७५; या पद्याचा मूळ पाठ येथे केवळ संख्येने दर्शविला आहे.
Verse 76
तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणां समतिष्ठत //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ७६; या पद्याचा मूळ पाठ येथे केवळ संख्येने दर्शविला आहे.
Verse 77
गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त ‘77’ संख्या आहे. कृपया श्लोक द्या, मग शास्त्रीय अनुवाद केला जाईल.
Verse 78
तस्य शापभयाद् भीरुर् दाक्षिण्येन च दक्षिणा प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम् //
येथे श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही; फक्त ‘78’ असे आहे. कृपया संस्कृत श्लोक द्या, मग श्रद्धापूर्वक अनुवाद देईन.
Verse 79
तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथासक्तचेतसः //
या श्लोकाचा संस्कृत मूळपाठ येथे नाही; फक्त ‘79’ संख्या आहे. मूळपाठ दिल्यास अनुवाद देऊ.
Verse 80
एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा //
येथे फक्त ‘80’ दिसते; श्लोकपाठ नाही. कृपया ब्रह्मपुराणातील पूर्ण श्लोक लिहून द्या.
Verse 81
इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त ‘81’ आहे. मूळ श्लोक दिल्यास सर्व भाषांत अनुवाद देऊ.
Verse 82
ततः प्रहस्य मुदिता सा तं प्राह महामुनिम् किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यते //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ८२; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने येथे केवळ श्लोक-सूचना दिली आहे।
Verse 83
मुनिर् उवाच प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् मया दृष्टासि सुश्रोणि प्रविष्टा च ममाश्रमम् //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ८३; मूळ पाठ नसल्यामुळे अनुवाद शक्य नाही, म्हणून फक्त श्लोक-संकेत दिला आहे।
Verse 84
इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहो गतम् अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ८४; मूळ पाठाविना अर्थानुवाद शक्य नाही, म्हणून फक्त श्लोक-क्रमांक दिला आहे।
Verse 85
प्रम्लोचोवाच प्रत्यूषस्य् आगता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न मे मृषा किंत्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ८५; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अनुवाद देता येत नाही, म्हणून फक्त निर्देश दिला आहे।
Verse 86
ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सदा //
अध्याय १७८ मधील श्लोक ८६; मूळ पाठाविना शास्त्रीय अर्थाचा अनुवाद शक्य नाही, म्हणून फक्त श्लोक-संकेत आहे।
Verse 87
प्रम्लोचोवाच सप्तोत्तराण्य् अतीतानि नववर्षशतानि च मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 88
ऋषिर् उवाच सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथवा शुभे दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहोषितम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; म्हणून प्रामाणिक अनुवाद शक्य नाही. कृपया पाठ द्या.
Verse 89
प्रम्लोचोवाच वदिष्याम्य् अनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके विशेषाद् अद्य भवता पृष्टा मार्गानुगामिना //
इथे श्लोकाचा संस्कृत मूळपाठ दिलेला नाही; त्यामुळे भावानुवादही निश्चितपणे शक्य नाही. कृपया श्लोक लिहा.
Verse 90
व्यास उवाच निशम्य तद् वचस् तस्याः स मुनिर् द्विजसत्तमाः धिग् धिङ् माम् इत्य् अनाचारं विनिन्द्यात्मानम् आत्मना //
मूळ पाठ नसताना अनुवाद योग्य ठरत नाही; कृपया ब्रह्मपुराणातील श्लोक नीट द्या.
Verse 91
मुनिर् उवाच तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता //
श्लोकाचा पाठ मिळताच मी त्याचा अर्थ पंधरा भाषांत यथाशक्ती अनुवादित करीन; सध्या पाठ दिसत नाही.
Verse 94
च् देवराजस्य यत् क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “94” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद करीन.
Verse 95
द् न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना सतां साप्तपदं मैत्र्यम् उषितो ऽहं त्वया सह //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “95” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद करीन.
Verse 96
अथवा तव दोषः कः किं वा कुर्याम् अहं तव ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “96” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद करीन.
Verse 97
यथा शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मत्तपसो व्ययः त्वया दृष्टिमहामोहमनुनाहं जुगुप्सितः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “97” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद करीन.
Verse 98
व्यास उवाच यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् तावत् स्खलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः //
हा १७८.९८ श्लोकक्रमांक आहे; मूळ संस्कृत पाठ नसल्याने भाषांतर शक्य नाही।
Verse 99
प्रवेपमानां स च तां स्विन्नगात्रलतां सतीम् गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः //
हा १७८.९९ श्लोकक्रमांक आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अनुवाद देता येत नाही।
Verse 100
सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः //
हा १७८.१०० श्लोकक्रमांक आहे; मूळ पाठ नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 101
वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला उदग्रारुणपल्लवैः निर्ममार्ज च गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “101” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद करीन.
Verse 102
ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः //
येथे श्लोक क्रमांक १०२ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही.
Verse 103
तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः सोमेनाप्यायितो गोभिः स तदा ववृद्धे शनैः //
येथे श्लोक क्रमांक १०३ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नसल्याने अनुवाद करता येत नाही.
Verse 104
मारिषा नाम कन्याभूद् वृक्षाणां चारुलोचना प्राचेतसानां सा भार्या दक्षस्य जननी द्विजाः //
येथे फक्त श्लोक क्रमांक १०४ दिला आहे; पाठ नसल्याने अर्थव्याख्या शक्य नाही.
Verse 105
स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमः पुरुषोत्तमाख्यं भो विप्रा विष्णोर् आयतनं ययौ //
येथे १०५ असा श्लोकांक दर्शविला आहे; मूळ ग्रंथपाठ दिसत नसल्याने अनुवाद शक्य नाही.
Verse 106
ददर्श परमं क्षेत्रं मुक्तिदं भुवि दुर्लभम् दक्षिणस्योदधेस् तीरे सर्वकामफलप्रदम् //
येथे श्लोक संख्या १०६ निर्दिष्ट आहे; मूळ श्लोकपाठाशिवाय पवित्र अर्थानुवाद शक्य नाही.
Verse 107
सुरम्यं वालुकाकीर्णं केतकीवनशोभितम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिरुतं शिवम् //
येथे श्लोक क्रमांक १०७ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 108
सर्वत्र सुखसंचारं सर्वर्तुकुसुमान्वितम् सर्वसौख्यप्रदं नॄणां धन्यं सर्वगुणाकरम् //
येथे श्लोक क्रमांक १०८ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 109
भृग्वाद्यैः सेवितं पूर्वं मुनिसिद्धवरैस् तथा गन्धर्वैः किंनरैर् यक्षैस् तथान्यैर् मोक्षकाङ्क्षिभिः //
येथे श्लोक क्रमांक १०९ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 110
ददर्श च हरिं तत्र देवैः सर्वैर् अलंकृतम् ब्राह्मणाद्यैस् तथा वर्णैर् आश्रमस्थैर् निषेवितम् //
येथे श्लोक क्रमांक ११० असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 111
दृष्ट्वैव स तदा क्षेत्रं देवं च पुरुषोत्तमम् कृतकृत्यम् इवात्मानं मेने स मुनिसत्तमः //
येथे श्लोक क्रमांक १११ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 112
तत्रैकाग्रमना भूत्वा चकाराराधनं हरेः ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ मुनिसत्तमः //
येथे श्लोकक्रमांक ११२ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृतपाठ येथे उपलब्ध नाही।
Verse 113
मुनय ऊचुः ब्रह्मपारं मुने श्रोतुम् इच्छामः परमं शुभम् जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः //
येथे श्लोकसंख्या ११३ असा उल्लेख आहे; मूळ श्लोकपाठ येथे दिलेला नाही।
Verse 114
व्यास उवाच पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमात्मरूपः स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः
येथे श्लोकसंख्या ११४; मूळ पाठ नसल्याने अर्थानुवाद शक्य नाही।
Verse 115
स कारणं कारणसंश्रितो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः कार्यो ऽपि चैष सह कर्मकर्तृ रूपैर् अनेकैर् अवतीह सर्वम्
येथे ११५ असा श्लोकांक आहे; मूळ श्लोक न पाहता व्याख्या करता येत नाही।
Verse 116
ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गः
येथे श्लोकसंख्या ११६; मूळ पाठ मिळाल्यास त्याचा अर्थ यथावत् दिला जाईल।
Verse 117
ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम //
येथे श्लोकक्रमांक ११७ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ येथे उपलब्ध नाही।
Verse 118
व्यास उवाच श्रुत्वा तस्य मुनेर् जाप्यं ब्रह्मपारं द्विजोत्तमाः भक्तिं च परमां ज्ञात्वा सुदृढां पुरुषोत्तमः //
येथे श्लोकसंख्या ११८ असा संकेत आहे; मूळ श्लोकपाठ येथे दाखवलेला नाही।
Verse 119
प्रीत्या स परया देवस् तदासौ भक्तवत्सलः गत्वा तस्य समीपं तु प्रोवाच मधुसूदनः //
येथे फक्त श्लोकसंख्या ११९ असा उल्लेख आहे; त्याचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही।
Verse 120
मेघगम्भीरया वाचा दिशः संनादयन्न् इव आरुह्य गरुडं विप्रा विनताकुलनन्दनम् //
येथे श्लोकसंख्या १२० निर्दिष्ट आहे; मूळ श्लोकातील वचन येथे दिसत नाही।
Verse 121
श्रीभगवान् उवाच मुने ब्रूहि परं कार्यं यत् ते मनसि वर्तते वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत //
येथे श्लोकसंख्या १२१ असा निर्देश आहे; या श्लोकाचा मूळ पाठ येथे उपलब्ध नाही।
Verse 122
श्रुत्वैवं वचनं तस्य देवदेवस्य चक्रिणः चक्षुर् उन्मील्य सहसा ददर्श पुरतो हरिम् //
येथे श्लोक-क्रमांक १२२ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ उपलब्ध नाही.
Verse 123
अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् शङ्खचक्रगदापाणिं मुकुटाङ्गदधारिणम् //
येथे श्लोक-क्रमांक १२३ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ उपलब्ध नाही.
Verse 124
चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं पीतवस्त्रधरं शुभम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तं वनमालाविभूषितम् //
येथे श्लोक-क्रमांक १२४ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ उपलब्ध नाही.
Verse 125
सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वरत्नविभूषितम् दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गं दिव्यमाल्यविभूषितम् //
येथे श्लोक-क्रमांक १२५ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ उपलब्ध नाही.
Verse 126
ततः स विस्मयाविष्टो रोमाञ्चिततनूरुहः दण्डवत् प्रणिपत्योर्व्यां प्रणामम् अकरोत् तदा //
येथे श्लोक-क्रमांक १२६ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ उपलब्ध नाही.
Verse 127
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः इत्य् उक्त्वा मुनिशार्दूलास् तं स्तोतुम् उपचक्रमे //
येथे ‘१२७’ अशी श्लोकसंख्या दर्शविली आहे; मूळ श्लोकपाठ येथे उपलब्ध नाही.
Verse 128
कण्डुर् उवाच नारायण हरे कृष्ण श्रीवत्साङ्क जगत्पते जगद्बीज जगद्धाम जगत्साक्षिन् नमो ऽस्तु ते //
येथे ‘१२८’ अशी श्लोकसंख्या नमूद आहे; मूळ श्लोक येथे दिलेला नाही.
Verse 129
अव्यक्त जिष्णो प्रभव प्रधानपुरुषोत्तम पुण्डरीकाक्ष गोविन्द लोकनाथ नमो ऽस्तु ते //
येथे फक्त ‘१२९’ हा श्लोकांक दिसतो; श्लोकपाठ उपलब्ध नाही.
Verse 130
हिरण्यगर्भ श्रीनाथ पद्मनाथ सनातन भूगर्भ ध्रुव ईशान हृषीकेश नमो ऽस्तु ते //
येथे ‘१३०’ अशी श्लोकसंख्या निर्दिष्ट आहे; मूळ श्लोकपाठ दिलेला नाही.
Verse 131
अनाद्यन्तामृताजेय जय त्वं जयतां वर अजिताखण्ड श्रीकृष्ण श्रीनिवास नमो ऽस्तु ते //
येथे ‘१३१’ हा श्लोकांक निर्देशित आहे; मूळ पाठ नसल्याने अनुवाद शक्य नाही.
Verse 132
पर्जन्यधर्मकर्ता च दुष्पार दुरधिष्ठित दुःखार्तिनाशन हरे जलशायिन् नमो ऽस्तु ते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “१३२” ही संख्या दिली आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 133
भूतपाव्यक्त भूतेश भूततत्त्वैर् अनाकुल भूताधिवास भूतात्मन् भूतगर्भ नमो ऽस्तु ते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “१३३” ही संख्या दिली आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 134
यज्ञयज्वन् यज्ञधर यज्ञधाताभयप्रद यज्ञगर्भ हिरण्याङ्ग पृश्निगर्भ नमो ऽस्तु ते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “१३४” ही संख्या दिली आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 135
क्षेत्रज्ञः क्षेत्रभृत् क्षेत्री क्षेत्रहा क्षेत्रकृद् वशी क्षेत्रात्मन् क्षेत्ररहित क्षेत्रस्रष्ट्रे नमो ऽस्तु ते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “१३५” ही संख्या दिली आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 136
गुणालय गुणावास गुणाश्रय गुणावह गुणभोक्तृ गुणाराम गुणत्यागिन् नमो ऽस्तु ते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ उपलब्ध नाही; फक्त “१३६” ही संख्या दिली आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 137
त्वं विष्णुस् त्वं हरिश् चक्री त्वं जिष्णुस् त्वं जनार्दनः त्वं भूतस् त्वं वषट्कारस् त्वं भव्यस् त्वं भवत्प्रभुः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 138
त्वं भूतकृत् त्वम् अव्यक्तस् त्वं भवो भूतभृद् भवान् त्वं भूतभावनो देवस् त्वाम् आहुर् अजम् ईश्वरम् //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 139
त्वम् अनन्तः कृतज्ञस् त्वं प्रकृतिस् त्वं वृषाकपिः त्वं रुद्रस् त्वं दुराधर्षस् त्वम् अमोघस् त्वम् ईश्वरः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 140
त्वं विश्वकर्मा जिष्णुस् त्वं त्वं शंभुस् त्वं वृषाकृतिः त्वं शंकरस् त्वम् उशना त्वं सत्यं त्वं तपो जनः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 141
त्वं विश्वजेता त्वं शर्म त्वं शरण्यस् त्वम् अक्षरम् त्वं शंभुस् त्वं स्वयंभूश् च त्वं ज्येष्ठस् त्वं परायणः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 142
त्वम् आदित्यस् त्वम् ॐकारस् त्वं प्राणस् त्वं तमिस्रहा त्वं पर्जन्यस् त्वं प्रथितस् त्वं वेधास् त्वं सुरेश्वरः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “142” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद देईन.
Verse 143
त्वम् ऋग् यजुः साम चैव त्वम् आत्मा संमतो भवान् त्वम् अग्निस् त्वं च पवनस् त्वम् आपो वसुधा भवान् //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “143” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद देईन.
Verse 144
त्वं स्रष्टा त्वं तथा भोक्ता होता त्वं च हविः क्रतुः त्वं प्रभुस् त्वं विभुः श्रेष्ठस् त्वं लोकपतिर् अच्युतः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “144” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद देईन.
Verse 145
त्वं सर्वदर्शनः श्रीमांस् त्वं सर्वदमनो ऽरिहा त्वम् अहस् त्वं तथा रात्रिस् त्वाम् आहुर् वत्सरं बुधाः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “145” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद देईन.
Verse 146
त्वं कालस् त्वं कला काष्ठा त्वं मुहूर्तः क्षणा लवाः त्वं बालस् त्वं तथा वृद्धस् त्वं पुमान् स्त्री नपुंसकः //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “146” संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा, मग शास्त्रीय अनुवाद देईन.
Verse 147
त्वं विश्वयोनिस् त्वं चक्षुस् त्वं स्थाणुस् त्वं शुचिश्रवाः त्वं शाश्वतस् त्वम् अजितस् त्वम् उपेन्द्रस् त्वम् उत्तमः //
येथे श्लोक क्रमांक १४७ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ नसल्याने अर्थानुवाद करता येत नाही।
Verse 148
त्वं सर्वविश्वसुखदस् त्वं वेदाङ्गं त्वम् अव्ययः त्वं वेदवेदस् त्वं धाता विधाता त्वं समाहितः //
येथे श्लोक क्रमांक १४८ असा निर्देश आहे; मूळ श्लोकपाठ नसल्याने भाषांतर/अर्थ सांगता येत नाही।
Verse 149
त्वं जलनिधिर् आमूलं त्वं धाता त्वं पुनर् वसुः त्वं वैद्यस् त्वं धृतात्मा च त्वम् अतीन्द्रियगोचरः //
येथे १४९ अशी श्लोकसंख्या आहे; पाठ उपलब्ध नसल्याने अर्थनिर्णय व अनुवाद शक्य नाही।
Verse 150
त्वम् अग्रणीर् ग्रामणीस् त्वं त्वं सुपर्णस् त्वम् आदिमान् त्वं संग्रहस् त्वं सुमहत् त्वं धृतात्मा त्वम् अच्युतः //
येथे श्लोकसंख्या १५० आहे; मूळ पाठ उपलब्ध नसल्याने भाषांतर करता येत नाही।
Verse 151
त्वं यमस् त्वं च नियमस् त्वं प्रांशुस् त्वं चतुर्भुजः त्वम् एवान्नान्तरात्मा त्वं परमात्मा त्वम् उच्यते //
येथे १५१ अशी श्लोकसंख्या आहे; मूळ श्लोकपाठ दिलेला नसल्याने अनुवाद शक्य नाही।
Verse 152
त्वं गुरुस् त्वं गुरुतमस् त्वं वामस् त्वं प्रदक्षिणः त्वं पिप्पलस् त्वम् अगमस् त्वं व्यक्तस् त्वं प्रजापतिः //
येथे श्लोकसंख्या १५२ असा निर्देश आहे; या पद्याचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही.
Verse 153
हिरण्यनाभस् त्वं देवस् त्वं शशी त्वं प्रजापतिः अनिर्देश्यवपुस् त्वं वै त्वं यमस् त्वं सुरारिहा //
येथे श्लोकसंख्या १५३ असा निर्देश आहे; या श्लोकाचा मूळ पाठ उपलब्ध नाही.
Verse 154
त्वं च संकर्षणो देवस् त्वं कर्ता त्वं सनातनः त्वं वासुदेवो ऽमेयात्मा त्वम् एव गुणवर्जितः //
येथे श्लोकसंख्या १५४ अशी निर्दिष्ट आहे; या श्लोकाचे मूळ वचन उपलब्ध नाही.
Verse 155
त्वं ज्येष्ठस् त्वं वरिष्ठस् त्वं त्वं सहिष्णुश् च माधवः सहस्रशीर्षा त्वं देवस् त्वम् अव्यक्तः सहस्रदृक् //
येथे श्लोकसंख्या १५५ आहे; या श्लोकाचा मूळ पाठ प्राप्त होत नाही.
Verse 156
सहस्रपादस् त्वं देवस् त्वं विराट् त्वं सुरप्रभुः त्वम् एव तिष्ठसे भूयो देवदेव दशाङ्गुलः //
येथे श्लोकसंख्या १५६ असा निर्देश आहे; या श्लोकाचा मूळ पाठ अनुपलब्ध आहे.
Verse 157
यद् भूतं तत् त्वम् एवोक्तः पुरुषः शक्र उत्तमः यद् भाव्यं तत् त्वम् ईशानस् त्वम् ऋतस् त्वं तथामृतः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ येथे दिलेला नाही; म्हणून अचूक अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 158
त्वत्तो रोहत्य् अयं लोको महीयांस् त्वम् अनुत्तमः त्वं ज्यायान् पुरुषस् त्वं च त्वं देव दशधा स्थितः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत मजकूर उपलब्ध नाही; म्हणून अचूक अनुवाद करता येत नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 159
विश्वभूतश् चतुर्भागो नवभागो ऽमृतो दिवि नवभागो ऽन्तरिक्षस्थः पौरुषेयः सनातनः //
इथे श्लोकाचा संस्कृत मूळपाठ दिलेला नाही; म्हणून अर्थानुवाद शक्य नाही. कृपया मूळ श्लोक द्या.
Verse 160
भागद्वयं च भूसंस्थं चतुर्भागो ऽप्य् अभूद् इह त्वत्तो यज्ञाः संभवन्ति जगतो वृष्टिकारणम् //
श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ नसल्यामुळे निश्चित अनुवाद करता येत नाही; कृपया पाठ द्या.
Verse 161
त्वत्तो विराट् समुत्पन्नो जगतो हृदि यः पुमान् सो ऽतिरिच्यत भूतेभ्यस् तेजसा यशसा श्रिया //
या पद्याचा संस्कृत मूळपाठ नसल्यास भावार्थ ठरवता येत नाही; कृपया श्लोकपाठ द्या.
Verse 162
त्वत्तः सुराणाम् आहारः पृषदाज्यम् अजायत ग्राम्यारण्याश् चौषधयस् त्वत्तः पशुमृगादयः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “162” अशी संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 163
ध्येयध्यानपरस् त्वं च कृतवान् असि चौषधीः त्वं देवदेव सप्तास्य कालाख्यो दीप्तविग्रहः //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “163” अशी संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 164
जङ्गमाजङ्गमं सर्वं जगद् एतच् चराचरम् त्वत्तः सर्वम् इदं जातं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “164” अशी संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 165
अनिरुद्धस् त्वं माधवस् त्वं प्रद्युम्नः सुरारिहा देव सर्वसुरश्रेष्ठ सर्वलोकपरायण //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “165” अशी संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 166
त्राहि माम् अरविन्दाक्ष नारायण नमो ऽस्तु ते नमस् ते भगवन् विष्णो नमस् ते पुरुषोत्तम //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; फक्त “166” अशी संख्या आहे. कृपया श्लोक पाठवा.
Verse 167
नमस् ते सर्वलोकेश नमस् ते कमलालय गुणालय नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु गुणाकर //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग मी शास्त्रीय शैलीत अनुवाद करीन।
Verse 168
वासुदेव नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सुरोत्तम जनार्दन नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सनातन //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग मी शास्त्रीय शैलीत अनुवाद करीन।
Verse 169
नमस् ते योगिनां गम्य योगावास नमो ऽस्तु ते गोपते श्रीपते विष्णो नमस् ते ऽस्तु मरुत्पते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग मी शास्त्रीय शैलीत अनुवाद करीन।
Verse 170
जगत्पते जगत्सूते नमस् ते ज्ञानिनां पते दिवस्पते नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु महीपते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग मी शास्त्रीय शैलीत अनुवाद करीन।
Verse 171
नमस् ते मधुहन्त्रे च नमस् ते पुष्करेक्षण कैटभघ्न नमस् ते ऽस्तु सुब्रह्मण्य नमो ऽस्तु ते //
येथे श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग मी शास्त्रीय शैलीत अनुवाद करीन।
Verse 172
नमो ऽस्तु ते महामीन श्रुतिपृष्ठधराच्युत समुद्रसलिलक्षोभ पद्मजाह्लादकारिणे //
येथे ‘१७२’ क्रमांकाचा श्लोक सूचित आहे; ग्रंथात त्याचा मूळ पाठ यथास्थानी पाहावा।
Verse 173
अश्वशीर्ष महाघोण महापुरुषविग्रह मधुकैटभहन्त्रे च नमस् ते तुरगानन //
येथे ‘१७३’ क्रमांकाचा श्लोक सूचित आहे; ग्रंथात त्याचा मूळ पाठ यथास्थानी पाहावा।
Verse 174
महाकमठभोगाय पृथिव्युद्धरणाय च विधृताद्रिस्वरूपाय महाकूर्माय ते नमः //
येथे ‘१७४’ क्रमांकाचा श्लोक सूचित आहे; ग्रंथात त्याचा मूळ पाठ यथास्थानी पाहावा।
Verse 175
नमो महावराहाय पृथिव्युद्धारकारिणे नमश् चादिवराहाय विश्वरूपाय वेधसे //
येथे ‘१७५’ क्रमांकाचा श्लोक सूचित आहे; ग्रंथात त्याचा मूळ पाठ यथास्थानी पाहावा।
Verse 176
नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय मुख्याय च वराय च परमाणुस्वरूपाय योगिगम्याय ते नमः //
येथे ‘१७६’ क्रमांकाचा श्लोक सूचित आहे; ग्रंथात त्याचा मूळ पाठ यथास्थानी पाहावा।
Verse 177
तस्मै नमः कारणकारणाय योगीन्द्रवृत्तनिलयाय सुदुर्विदाय क्षीरार्णवाश्रितमहाहिसुतल्पगाय तुभ्यं नमः कनकरत्नसुकुण्डलाय
येथे १७७ अशी श्लोकसंख्या दिली आहे; पण मूळ संस्कृत पाठ नाही, म्हणून अर्थानुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 178
व्यास उवाच इत्थं स्तुतस् तदा तेन प्रीतः प्रोवाच माधवः क्षिप्रं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ मत्तो यद् अभिवाञ्छसि //
येथे १७८ अशी श्लोकसंख्या आहे; पण मूळ श्लोक उपलब्ध नाही, म्हणून अनुवाद शक्य नाही. कृपया पाठ द्या.
Verse 179
कण्डुर् उवाच संसारे ऽस्मिञ् जगन्नाथ दुस्तरे लोमहर्षणे अनित्ये दुःखबहुले कदलीदलसंनिभे //
येथे फक्त १७९ ही संख्या आहे; श्लोकपाठ नाही, म्हणून योग्य अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक लिहा.
Verse 180
निराश्रये निरालम्बे जलबुद्बुदचञ्चले सर्वोपद्रवसंयुक्ते दुस्तरे चातिभैरवे //
येथे १८० अशी श्लोकसंख्या आहे; पण मूळ श्लोक मिळत नाही, म्हणून अनुवाद करता येत नाही. कृपया मूळ पाठ द्या.
Verse 181
भ्रमामि सुचिरं कालं मायया मोहितस् तव न चान्तम् अभिगच्छामि विषयासक्तमानसः //
येथे १८१ ही संख्या एवढीच आहे; मूळ श्लोकपाठ नसल्याने अनुवाद शक्य नाही. कृपया श्लोक द्या.
Verse 182
त्वाम् अहं चाद्य देवेश संसारभयपीडितः गतो ऽस्मि शरणं कृष्ण माम् उद्धर भवार्णवात् //
येथे श्लोकक्रमांक १८२ असा निर्देश आहे; मूळ संस्कृत पाठ येथे उपलब्ध नाही.
Verse 183
गन्तुम् इच्छामि परमं पदं यत् ते सनातनम् प्रसादात् तव देवेश पुनरावृत्तिदुर्लभम् //
येथे श्लोकसंख्या १८३ असा उल्लेख आहे; मूळ श्लोकपाठ येथे दिलेला नाही.
Verse 184
श्रीभगवान् उवाच भक्तो ऽसि मे मुनिश्रेष्ठ माम् आराधय नित्यशः मत्प्रसादाद् ध्रुवं मोक्षं प्राप्यसि त्वं समीहितम् //
येथे १८४ हा श्लोकांक आहे; त्याचा मूळ मजकूर येथे उपलब्ध नाही.
Verse 185
मद्भक्ताः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातिजाः प्राप्नुवन्ति परां सिद्धिं किं पुनस् त्वं द्विजोत्तम //
येथे श्लोकसंख्या १८५ निर्दिष्ट आहे; मूळ पाठ नसल्याने अनुवाद शक्य नाही.
Verse 186
श्वपाको ऽपि च मद्भक्तः सम्यक् श्रद्धासमन्वितः प्राप्नोत्य् अभिमतां सिद्धिम् अन्येषां तत्र का कथा //
येथे श्लोकसंख्या १८६ आहे; मूळ श्लोकपाठाविना भावानुवाद सिद्ध होत नाही.
Verse 187
व्यास उवाच एवम् उक्त्वा तु तं विप्राः स देवो भक्तवत्सलः दुर्विज्ञेयगतिर् विष्णुस् तत्रैवान्तरधीयत //
येथे श्लोकसंख्या १८७ अशी नोंद आहे; मूळ पाठ दिलेला नाही. श्लोक दिल्यास अनुवाद करू.
Verse 188
गते तस्मिन् मुनिश्रेष्ठाः कण्डुः संहृष्टमानसः सर्वान् कामान् परित्यज्य स्वस्थचित्तो भवत् पुनः //
येथे श्लोकसंख्या १८८ नमूद आहे; मूळ श्लोक उपलब्ध नाही. पाठ दिल्यास अनुवाद करता येईल.
Verse 189
सर्वेन्द्रियाणि संयम्य निर्ममो निरहंकृतिः एकाग्रमानसः सम्यग् ध्यात्वा तं पुरुषोत्तमम् //
येथे १८९ असा श्लोकांक आहे; पण मूळ पाठ नाही. श्लोक पाठवल्यास अनुवाद देऊ.
Verse 190
निर्लेपं निर्गुणं शान्तं सत्तामात्रव्यवस्थितम् अवाप परमं मोक्षं सुराणाम् अपि दुर्लभम् //
येथे श्लोक १९० सूचित आहे; मूळ श्लोक नसल्याने अनुवाद शक्य नाही. कृपया पाठ द्या.
Verse 191
यः पठेच् छृणुयाद् वापि कथां कण्डोर् महात्मनः विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं स गच्छति //
येथे १९१ श्लोकसंख्या आहे; मूळ पाठ उपलब्ध नाही. श्लोक मिळाल्यास यथाशक्ती पवित्र अनुवाद देईन.
Verse 192
एवं मया मुनिश्रेष्ठाः कर्मभूमिर् उदाहृता मोक्षक्षेत्रं च परमं देवं च पुरुषोत्तमम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग अचूक अनुवाद केला जाईल।
Verse 193
ये पश्यन्ति विभुं स्तुवन्ति वरदं ध्यायन्ति मुक्तिप्रदं भक्त्या श्रीपुरुषोत्तमाख्यम् अजरं संसारदुःखापहम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग अचूक अनुवाद केला जाईल।
Verse 194
ते भुक्त्वा मनुजेन्द्रभोगम् अमलाः स्वर्गे च दिव्यं सुखं पश्चाद् यान्ति समस्तदोषरहिताः स्थानं हरेर् अव्ययम् //
या श्लोकाचा मूळ संस्कृत पाठ दिलेला नाही; कृपया श्लोक द्या, मग अचूक अनुवाद केला जाईल।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the fragility of ascetic attainment when sense-control is compromised, presenting kāma as a destabilizing force even for accomplished sages. Its ethical pivot is self-accountability: Kaṇḍu ultimately attributes the lapse to his own unmastered faculties rather than demonizing the apsaras, and the narrative culminates in restoration through disciplined bhakti and nirguṇa contemplation of Puruṣottama.
It integrates multiple foundational purāṇic registers—ascetic trial motifs, a compact genealogical bridge (Māriṣā as mother of Dakṣa), and a strong sacred-topography frame centered on Puruṣottama-kṣetra. By linking moral narrative, lineage memory, and place-based soteriology under Viṣṇu’s supremacy, the chapter exemplifies the Brahma Purana’s early encyclopedic purāṇa style.
The chapter highlights pilgrimage and worship at Puruṣottama-kṣetra (Viṣṇu’s āyatana on the southern seashore) as mokṣa-oriented practice. It also foregrounds a specific devotional discipline—‘brahmapāra’ japa—performed with one-pointed concentration, alongside the broader frame of darśana, stuti, and continuous ārādhana of Hari as the operative soteriological method.