Adhyaya 19
Puṁsavana / Viṣṇu-vrata: Worship of Lakṣmī-Nārāyaṇa for Auspicious Progeny and Fortune
पुंसवन व्रत ऐकून परीक्षित विष्णूला प्रसन्न करण्याची सविस्तर पद्धत विचारतो. शुकदेव सांगतात—अग्रहारायण शुक्ल प्रतिपदेपासून एक वर्ष हे व्रत करावे; पत्नी पती व ब्राह्मणांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रातः शुद्धी करून पांढरी वस्त्रे धारण करील, दितीच्या व्रताच्या संदर्भाने मरुतांच्या जन्मकथेचे श्रवण करील आणि भोजनापूर्वी लक्ष्मीसह नारायणाची पूजा करील. अध्यायात विष्णूला लक्ष्मीपति व सर्व ऐश्वर्यांचा स्वामी, आणि लक्ष्मीला त्यांची अंतरंग शक्ती म्हणून स्तुती केली आहे; नित्यपूजामंत्र व उपचार-अर्पणांची विधी दिली आहे. होमात ठराविक मंत्राने बारा घृताहुती देऊन लक्ष्मी-नारायण यांना संयुक्त मंगल-कारण म्हटले आहे; दंडवत प्रणाम व शक्ती-यज्ञ-भगवद्संबंध स्पष्ट करणारी प्रार्थना येते. प्रसाद, ब्राह्मण व पतिव्रता स्त्रियांचा सन्मान आणि दांपत्याची सहभागिता हे व्रताचे अंग आहे. वर्षाअखेरीस कार्तिक पौर्णिमेला उपवास व समापन-उत्सवाने पुत्र, श्री, आरोग्य व दांपत्यस्थैर्य अशी फळे मिळतात; दितीच्या सफल व्रताने मरुतांची प्राप्ती झाली हे स्मरण पुढील भक्तिफल व कर्मफल चर्चेशी कथा जोडते.
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् । तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णु: प्रसीदति ॥ १ ॥
श्रीराजा म्हणाला—हे ब्राह्मण, आपण पुंसवन व्रत सांगितले आहे. ज्याने भगवान विष्णू प्रसन्न होतात, ते मी सविस्तर जाणू इच्छितो.
Verse 2
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
श्रीशुकदेव गोस्वामी म्हणाले—मार्गशीर्ष महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील प्रतिपदेला, पतीच्या अनुमतीने स्त्रीने हे तपोमय व्रत आरंभावे; हे सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे. विष्णुपूजेपूर्वी मरुतांच्या जन्मकथेचे श्रवण करून, योग्य ब्राह्मणांची आज्ञा घेऊन, सकाळी दात स्वच्छ करून स्नान करावे, पांढरे वस्त्र व अलंकार धारण करावेत आणि नाश्त्यापूर्वी श्रीलक्ष्मीसह भगवान विष्णूची पूजा करावी।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
मार्गशीर्ष शुक्ल पक्ष प्रतिपदेला, पतीच्या अनुमतीने स्त्रीने हे सर्वकामसिद्धी देणारे व्रत सुरू करावे। मरुतांच्या जन्मकथेचे श्रवण करून व ब्राह्मणांची विधिवत् आज्ञा घेऊन, सकाळी दात स्वच्छ करून स्नान करावे, पांढरे वस्त्र व अलंकार धारण करावेत आणि नाश्त्यापूर्वी श्रीलक्ष्मीसह भगवान विष्णूची भक्तीने पूजा करावी।
Verse 4
अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नम: सकलसिद्धये ॥ ४ ॥
हे पूर्णकाम, निरपेक्ष प्रभो! तुला माझा नमस्कार असो. महाविभूतीचे स्वामी, श्रीलक्ष्मीचे पती, सर्व सिद्धींचे अधिपती—तुला वारंवार प्रणाम।
Verse 5
यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा । जुष्ट ईश गुणै: सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभु: ॥ ५ ॥
हे ईश्वरा! तू कृपा, ऐश्वर्य, तेज, महिमा, पराक्रम, बल आणि सर्व दिव्य गुणांनी युक्त असल्यामुळे तूच भगवान, सर्वांचा स्वामी प्रभू आहेस।
Verse 6
विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥
हे विष्णुपत्नी, महामाये, महापुरुषलक्षणे! हे महाभागे, माझ्यावर प्रसन्न हो. हे लोकमाते, तुला माझा नमस्कार असो।
Verse 7
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुपहरामीति । अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहनार्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषणगन्धपुष्पधूप दीपोपहाराद्युपचारान् सुसमाहितोपाहरेत् ॥ ७ ॥
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय, महानुभावाय, महाविभूति-पतये—महाविभूतींसह मी हे बलि/उपहार अर्पण करीत आहे। या मंत्राचा नित्य एकाग्रतेने जप करून विष्णूचे आवाहन करावे व अर्घ्य, पाद्य, आचमन, स्नानजल, वस्त्र, यज्ञोपवीत, अलंकार, गंध, पुष्प, धूप, दीप इत्यादी सर्व उपचार समर्पित करावेत।
Verse 8
हवि:शेषं च जुहुयादनले द्वादशाहुती: । ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥ ८ ॥
त्यानंतर उरलेले हवि पवित्र अग्नीत बारा आहुती देऊन अर्पण करावे. प्रत्येक आहुतीसह हा मंत्र म्हणावा—“ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूति-पतये स्वाहा।”
Verse 9
श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पद: ॥ ९ ॥
सर्व संपत्तीची इच्छा असल्यास, नित्य भक्तीने श्रीलक्ष्मीसह भगवान विष्णूची विधिपूर्वक पूजा करावी. लक्ष्मी-नारायण हे दोघेही वरदाते, सर्व आशीर्वादांचे स्रोत व सर्व मंगलाचे प्रभव आहेत।
Verse 10
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्रं तत: स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
भक्तीने नम्र झालेल्या मनाने भूमीवर दंडवत् प्रणाम करावा. दंडवत् प्रणाम करताना तो मंत्र दहा वेळा जपावा, नंतर स्तोत्र उच्चारावे।
Verse 11
युवां तु विश्वस्य विभू जगत: कारणं परम् । इयं हि प्रकृति: सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥ ११ ॥
हे विभू! तुम्ही दोघे (विष्णू व श्रीलक्ष्मी)च या विश्वाचे स्वामी आणि सृष्टीचे परम कारण आहात. ही प्रकृती अत्यंत सूक्ष्म आहे; ही तुमची माया-शक्ती असून तिला पार करणे फार कठीण आहे।
Verse 12
तस्या अधीश्वर: साक्षात्त्वमेव पुरुष: पर: । त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान् ॥ १२ ॥
हे प्रभो! त्या शक्तीचे अधीश्वर साक्षात् तुम्हीच परम पुरुष आहात. तुम्ही सर्वयज्ञस्वरूप; श्रीलक्ष्मी ही तुमची आराध्य मूर्ती, आणि तुम्ही सर्व यज्ञांचे फलभोगी आहात.
Verse 13
गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् । त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्री: शरीरेन्द्रियाशया: । नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रय: ॥ १३ ॥
ही देवी श्रीलक्ष्मी गुणांची व्यक्ती आहे; तुम्ही त्या गुणांचे प्रकटकर्ते आणि भोगकर्ते आहात. तुम्ही सर्व देहधाऱ्यांचे परमात्मा; श्री ही त्यांच्या शरीर-इंद्रिये-मनाची आश्रयशक्ती आहे. तिचे पवित्र नाम-रूप आहे, आणि त्या सर्व नाम-रूपांचा आधार व प्रकट होण्याचे कारण तुम्हीच आहात.
Verse 14
यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ । तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिष: ॥ १४ ॥
जसे तुम्ही दोघे त्रिलोकीचे परम अधिपती व वरदाता आहात, तसेच हे उत्तमश्लोक प्रभो, तुमच्या कृपेने माझ्या महान् अभिलाषा सत्य होवोत.
Verse 15
इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह । तन्नि:सार्योपहरणं दत्त्वाचमनमर्चयेत् ॥ १५ ॥
अशा रीतीने वरदाता श्रीनिवास विष्णूची श्रीलक्ष्मीसह वर सांगितलेल्या विधीने स्तुती करून पूजा करावी. नंतर पूजेची सामग्री बाजूला काढून आचमनासाठी जल अर्पण करून पुन्हा त्यांचे अर्चन करावे.
Verse 16
तत: स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा । यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १६ ॥
त्यानंतर भक्तीने नम्र झालेल्या मनाने स्तोत्राने प्रभू व श्रीलक्ष्मीची स्तुती करावी. मग यज्ञप्रसादाच्या उच्छिष्टाचा सुगंध घेऊन पुन्हा हरि व लक्ष्मीजींचे अर्चन करावे.
Verse 17
पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत् प्रेमशील: स्वयं पति: । बिभृयात् सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च ॥ १७ ॥
पतीला परमपुरुषाचा प्रतिनिधी मानून पत्नीने निष्कपट भक्तीने, प्रसाद अर्पून, त्याची उपासना करावी. पत्नीच्या प्रेमाने प्रसन्न झालेला पती स्वतः घरातील सर्व लहानमोठी कामे सांभाळावी.
Verse 18
कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि । पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत् समाहित: ॥ १८ ॥
पती-पत्नींपैकी एकाने जरी ही भक्तिसेवा केली तरी पुरेसे आहे; त्यांच्या स्नेहबंधामुळे फल दोघांनाही मिळते. म्हणून पत्नी करू शकत नसेल तर पतीने एकाग्रतेने करावे, आणि श्रद्धावान पत्नीही त्या फलाची भागीदार होईल.
Verse 19
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
हे विष्णु-व्रत धारण करून त्याच्या आचरणात कधीही विचलित होऊ नये. प्रसाद-शेष, फुलमाळा, चंदन, नैवेद्य व अलंकार यांनी दररोज ब्राह्मणांची तसेच पती-पुत्रांसह शांतपणे राहणाऱ्या स्त्रियांचीही भक्तीने पूजा करावी; आणि नियम पाळून पत्नीने नित्य महान् भक्तीने भगवान विष्णूची आराधना करावी.
Verse 20
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
त्यानंतर देवाला त्याच्या धामात शय्येवर विसावू द्यावे आणि अर्पित नैवेद्य समोर ठेवावे. मग आत्मशुद्धी व सर्व कामनांच्या समृद्धीसाठी प्रसाद ग्रहण करावा; अशा रीतीने दाम्पत्य शुद्ध होऊन इच्छित फल प्राप्त करते.
Verse 21
एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि ॥ २१ ॥
या पूजाविधीने साध्वी पत्नीने बारा महिने, म्हणजे एक वर्ष, अखंड सेवा करावी. वर्ष पूर्ण झाल्यावर कार्तिक महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी उपवास करून व्रताचा समारोप करावा.
Verse 22
श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् । पय:शृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा । पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुती: पति: ॥ २२ ॥
पुढील दिवशी सकाळी स्नान करून पूर्ववत् श्रीकृष्णाची पूजा करावी. नंतर गृह्यसूत्रोक्त पाकयज्ञविधीनुसार तुप घातलेली खीर (पायस) शिजवून त्या चरूने पतीने अग्नीत बारा आहुती द्याव्यात.
Verse 23
आशिष: शिरसादाय द्विजै: प्रीतै: समीरिता: । प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया ॥ २३ ॥
त्यानंतर ब्राह्मणांना तृप्त करावे. तृप्त ब्राह्मणांनी आशीर्वाद दिल्यावर तो भक्तिभावाने मस्तक झुकवून प्रणाम करावा आणि त्यांच्या अनुमतीने प्रसाद ग्रहण करावा.
Verse 24
आचार्यमग्रत: कृत्वा वाग्यत: सह बन्धुभि: । दद्यात्पत्न्यै चरो: शेषं सुप्रजास्त्वं सुसौभगम् ॥ २४ ॥
भोजनापूर्वी आचार्यांना पुढे बसवून, नातेवाईकांसह वाणी संयमित ठेवून गुरूंना प्रसाद अर्पण करावा. मग पत्नीने तुपयुक्त चरूचा शेष भाग खावा; यामुळे सुयोग्य संतती व उत्तम सौभाग्य प्राप्त होते.
Verse 25
एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह । स्त्री चैतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम् ॥ २५ ॥
हे व्रत शास्त्रविधीनुसार केल्यास पुरुषाला याच जीवनात प्रभूकडून इच्छित वर प्राप्त होतात. आणि जी स्त्री हे आचरते तिला सौभाग्य, ऐश्वर्य, संतती, दीर्घायुषी पती, यश व उत्तम गृह मिळते.
Verse 26
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
हे व्रत केल्यास कन्येला सर्वलक्षणसंपन्न पती मिळतो; अवीरा (पती/पुत्ररहित) स्त्री पापमुक्त होऊन उत्तम गती पावते; ज्यांची संतती मरण पावली असेल त्यांना दीर्घायुषी संतती व धनसमृद्धी मिळते. दुर्भाग्यवती सुभाग्यवती होते, कुरूपा सुंदर होते; रोगी रोगमुक्त होऊन समर्थ देह प्राप्त करतो. पितृ व देवतांसाठीच्या कर्मात, विशेषतः श्राद्धात, ही कथा पठण केल्यास ते अत्यंत तृप्त होऊन सर्व इच्छा पूर्ण करतात. होमाच्या शेवटी अग्निदेव, श्रीहरि विष्णू व श्रीलक्ष्मी प्रसन्न होतात. हे राजा परीक्षित! दितीने हे महान व्रत करून मरुतांसारखी पुण्य संतती व सुखी जीवन मिळवले—हे मी विस्ताराने सांगितले.
Verse 27
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
या व्रताचे आचरण केल्यास कन्येला सर्व शुभलक्षणांनी युक्त असा उत्तम पती मिळतो. जी स्त्री ‘अवीरा’—पती किंवा पुत्ररहित—असेल ती पापमुक्त होऊन सद्गतीला जाते. ज्यांची संतती जन्मानंतर मरण पावते तिला दीर्घायुषी पुत्र मिळतो व ती धनसमृद्ध होते; दुर्भाग्यवती सौभाग्यवती होते, कुरूपा श्रेष्ठ रूप प्राप्त करते. रोगी पुरुष रोगातून मुक्त होऊन कार्यक्षम निरोगी देह मिळवतो. श्राद्धादि प्रसंगी पितर व देवतांसाठी होम करताना ही कथा पठण केल्यास ते अत्यंत तृप्त होऊन सर्व इच्छा पूर्ण करतात. होमाच्या शेवटी श्रीहरि व माता लक्ष्मी विशेष प्रसन्न होतात. हे राजा परीक्षित, दितीच्या या व्रताचे—ज्यामुळे मरुतांचा पुण्य जन्म व सुख लाभले—मी तुला सविस्तर वर्णन केले आहे.
Verse 28
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
या व्रताचे आचरण केल्यास कन्येला सर्व शुभलक्षणांनी युक्त असा उत्तम पती मिळतो. जी स्त्री ‘अवीरा’—पती किंवा पुत्ररहित—असेल ती पापमुक्त होऊन सद्गतीला जाते. ज्यांची संतती जन्मानंतर मरण पावते तिला दीर्घायुषी पुत्र मिळतो व ती धनसमृद्ध होते; दुर्भाग्यवती सौभाग्यवती होते, कुरूपा श्रेष्ठ रूप प्राप्त करते. रोगी पुरुष रोगातून मुक्त होऊन कार्यक्षम निरोगी देह मिळवतो. श्राद्धादि प्रसंगी पितर व देवतांसाठी होम करताना ही कथा पठण केल्यास ते अत्यंत तृप्त होऊन सर्व इच्छा पूर्ण करतात. होमाच्या शेवटी श्रीहरि व माता लक्ष्मी विशेष प्रसन्न होतात. हे राजा परीक्षित, दितीच्या या व्रताचे—ज्यामुळे मरुतांचा पुण्य जन्म व सुख लाभले—मी तुला सविस्तर वर्णन केले आहे.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the vrata as a time-bound, purity-oriented sādhana anchored in a calendrical vrata structure (tithi-māsa-niyama). Beginning in the bright fortnight signals growth and auspicious increase (śukla-pakṣa), aligning household intent (progeny, fortune, stability) with devotional discipline. The text’s emphasis is not mere astrology but regulated bhakti: cleanliness, mantra, worship before eating, and hearing sacred narrative—practices that cultivate sattva and steadiness for a full year.
The prayer states that Lakṣmī appears as the external energy in the material world yet is always the Lord’s internal energy (antaraṅgā-śakti). This reconciles two functions: she governs prosperity and embodied capacities in the world, while remaining transcendently united with Viṣṇu as His personal potency. The chapter uses this śakti-tattva to justify worshiping Lakṣmī-Nārāyaṇa together as the complete source of auspiciousness.
The text presents broad eligibility: married women (with husband’s guidance), husbands on behalf of wives, unmarried girls seeking a suitable husband, and women facing misfortune (avīrā, child-loss, poverty). The promised results range from progeny, reputation, fortune, health, and marital longevity to spiritual promotion for those without worldly supports. The narrative intent is to show that regulated devotion to Lakṣmī-Nārāyaṇa converts personal aims into God-pleasing practice, with results granted by divine satisfaction rather than mechanical ritualism.