Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7
Ṛṣabhadeva’s Indifference to Siddhis, Vigilance Toward the Mind, and the Kali-yuga Rise of Anti-Vedic धर्म
तस्य ह वा एवं मुक्तलिङ्गस्य भगवत ऋषभस्य योगमायावासनया देह इमां जगतीमभिमानाभासेन सङ्क्रममाण: कोङ्कवेङ्ककुटकान्दक्षिणकर्णाटकान्देशान् यदृच्छयोपगत: कुटकाचलोपवन आस्यकृताश्मकवल उन्माद इव मुक्तमूर्धजोऽसंवीत एव विचचार ॥ ७ ॥
tasya ha vā evaṁ mukta-liṅgasya bhagavata ṛṣabhasya yoga-māyā-vāsanayā deha imāṁ jagatīm abhimānābhāsena saṅkramamāṇaḥ koṅka-veṅka-kuṭakān dakṣiṇa-karṇāṭakān deśān yadṛcchayopagataḥ kuṭakācalopavana āsya kṛtāśma-kavala unmāda iva mukta-mūrdhajo ’saṁvīta eva vicacāra.
वास्तविक पाहता भगवान ऋषभदेव यांना कोणतेही भौतिक शरीर नव्हते, परंतु योगमायेमुळे ते आपल्या शरीराला भौतिक मानत होते. ते एका सामान्य मनुष्याप्रमाणे लीला करत असल्याने त्यांनी देहाभिमान सोडून दिला होता. या तत्त्वाचे पालन करत ते जगभर संचार करू लागले. प्रवास करत असताना ते दक्षिण भारतातील कर्नाटक प्रांतात आले आणि कोंक, वेंक व कुटक या प्रदेशांतून गेले. अशा प्रकारे प्रवास करण्याची त्यांची कोणतीही योजना नव्हती, परंतु ते कुटकाचलाजवळ पोहोचले आणि तेथील एका अरण्यात प्रवेश केला. त्यांनी तोंडात दगड ठेवले आणि नग्न अवस्थेत, वेड्याप्रमाणे विस्कटलेल्या केसांसह वनात भटकू लागले.
FAQs
Though fully liberated, Ṛṣabhadeva enacts avadhūta-like behavior by Yogamāyā’s arrangement to teach radical detachment from bodily identity and social labels.
Mukta-liṅga indicates one who is free from external material designations—social identity, ego-based markers, and bodily conceptions—remaining spiritually situated.
Practice reducing ego-based identity (status, appearance, roles) and cultivate inner steadiness through devotion, remembering that the self is distinct from the body and public opinion.