Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 22
Naraka-varṇana: The Hellish Planets and the Karmic Logic of Punishment
Devanagari script
ये त्विह वै राजन्या राजपुरुषा वा अपाखण्डा धर्मसेतून् भिन्दन्ति ते सम्परेत्य वैतरण्यां निपतन्ति भिन्नमर्यादास्तस्यां निरयपरिखाभूतायां नद्यां यादोगणैरितस्ततो भक्ष्यमाणा आत्मना न वियुज्यमानाश्चासुभिरुह्यमाना: स्वाघेन कर्मपाकमनुस्मरन्तो विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्यामुपतप्यन्ते ॥ २२ ॥
Transliteration
ye tv iha vai rājanyā rāja-puruṣā vā apākhaṇḍā dharma-setūn bhindanti te samparetya vaitaraṇyāṁ nipatanti bhinna-maryādās tasyāṁ niraya-parikhā-bhūtāyāṁ nadyāṁ yādo-gaṇair itas tato bhakṣyamāṇā ātmanā na viyujyamānāś cāsubhir uhyamānāḥ svāghena karma-pākam anusmaranto viṇ-mūtra-pūya-śoṇita-keśa-nakhāsthi-medo-māṁsa-vasā-vāhinyām upatapyante.
Translation
जे लोक राजघराण्यात किंवा सरकारी पदावर असूनही धर्माचे पालन करत नाहीत, ते मृत्यूनंतर 'वैतरणी' नदीत पडतात. ही नदी विष्ठा, मूत्र आणि रक्ताने भरलेली असते. तिथे जलचर प्राणी त्यांना चावतात आणि ते आपल्या पापांचे स्मरण करत तिथेच खितपत पडतात.
Synonyms
येthose who
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
राजन्याःkṣatriyas (royal class)
राजन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
राजपुरुषाःking’s men/officials
राजपुरुषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः पुरुषाः)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
अपाखण्डाःhypocrites/pretenders (as non-deviant outwardly)
अपाखण्डाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअपाखण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘राजन्याः/राजपुरुषाः’ इत्यस्य विशेषणम्
धर्मसेतून्boundaries/bridges of dharma (moral restraints)
धर्मसेतून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म + सेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य सेतवः)
भिन्दन्तिthey break
भिन्दन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनुवादक-सर्वनाम
सम्परेत्यhaving died / after departing
सम्परेत्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम् + परि + इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘मरित्वा/परलोकं गत्वा’ अर्थे
वैतरण्याम्in the Vaitaraṇī (river)
वैतरण्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैतरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
निपतन्तिthey fall
निपतन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
भिन्नमर्यादाःthose whose boundaries are broken (transgressors)
भिन्नमर्यादाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभिन्न (भिद्-क्त) + मर्यादा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः (भिन्ना मर्यादा येषां ते)
तस्याम्in that (river)
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘वैतरण्याम्’ इत्यस्य अनुवृत्तिः
निरयपरिखाभूतायाम्which has become a hellish moat
निरयपरिखाभूतायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनिरय + परिखा + भूत (भू-क्त) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘नद्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (निरयस्य परिखा इव भूता)
नद्याम्in the river
नद्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यादोगणैःby groups of aquatic creatures
यादोगणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयादस् + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यादसां गणाः)
इतस्from here/this side
इतस्:
Desha (देश/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb: from here/this side)
ततःfrom there/that side
ततः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb: from there/that side)
भक्ष्यमाणाःbeing eaten
भक्ष्यमाणाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभक्ष् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
आत्मनाby themselves / in their own person
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; स्वयम्/स्वेन इत्यर्थे
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
वियुज्यमानाःnot being separated
वियुज्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + युज् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
असुभिःby the life-breaths
असुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘प्राणैः’ इत्यर्थे
उह्यमानाःbeing carried along
उह्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवह् (धातु) (उह्य- as passive stem) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
स्वाघेनby their own sin
स्वाघेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व + अघ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (अघ), तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य अघेन)
कर्मपाकम्the ripening/result of karma
कर्मपाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् + पाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मणः पाकः)
अनुस्मरन्तःremembering
अनुस्मरन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु + स्मृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्याम्in (the river) carrying feces, urine, pus, blood, hair, nails, bones, fat, flesh, and grease
विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootविण् + मूत्र + पूय + शोणित + केश + नख + अस्थि + मेदस् + मांस + वसा + वाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘नद्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्; बहुपद-तत्पुरुषः (एतानि वहति इति वाहिनी)
उपतप्यन्तेthey suffer/are tormented
उपतप्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + तप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद