Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 30

Rāhu, Eclipses, Antarikṣa, and the Seven Subterranean Heavens

Bila-svarga

ततोऽधस्ताद्रसातले दैतेया दानवा: पणयो नाम निवातकवचा: कालेया हिरण्यपुरवासिन इति विबुधप्रत्यनीका उत्पत्त्या महौजसो महासाहसिनो भगवत: सकललोकानुभावस्य हरेरेव तेजसा प्रतिहतबलावलेपा बिलेशया इव वसन्ति ये वै सरमयेन्द्रदूत्या वाग्भिर्मन्त्रवर्णाभिरिन्द्राद्ब‍िभ्यति ॥ ३० ॥

tato ’dhastād rasātale daiteyā dānavāḥ paṇayo nāma nivāta-kavacāḥ kāleyā hiraṇya-puravāsina iti vibudha-pratyanīkā utpattyā mahaujaso mahā-sāhasino bhagavataḥ sakala-lokānubhāvasya harer eva tejasā pratihata-balāvalepā bileśayā iva vasanti ye vai saramayendra-dūtyā vāgbhir mantra-varṇābhir indrād bibhyati.

महातलाखाली रसातल लोक आहे, जिथे दिती व दनूचे पुत्र असलेले दैत्य-दानव राहतात. त्यांना पणि, निवातकवच, कालेय आणि हिरण्यपुरवासी असे म्हणतात. ते देवांचे शत्रू; जन्मतःच अत्यंत बलवान व धाडसी, पण सर्व लोकांचा अधिपती भगवान हरि यांच्या तेजाने व सुदर्शनचक्राने त्यांचा बल-अहंकार नेहमीच मोडला जातो, म्हणून ते सर्पांसारखे बिळांत राहतात. इंद्राची दूत सरमा मंत्रयुक्त वचने उच्चारते तेव्हा ते इंद्राला घाबरतात।

tataḥthen
tataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमवाचक
adhastātbelow
adhastāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootadhastāt (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक
rasātalein Rasātala
rasātale:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrasātala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
daiteyāḥDaityas
daiteyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdaiteya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
dānavāḥDānavas
dānavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
paṇayaḥPaṇis (a class of demons)
paṇayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpaṇi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
nāmanamed
nāma:
Viśeṣaṇa (विशेषण-भाव)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय, नामनिर्देशार्थक
nivāta-kavacāḥNivātakavacas
nivāta-kavacāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnivāta (प्रातिपदिक) + kavaca (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (proper name)
kāleyāḥKāleyas
kāleyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāleya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
hiraṇya-puravāsinaḥdwellers of Hiraṇyapura
hiraṇya-puravāsinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + pura (प्रातिपदिक) + vāsin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘hiraṇya-pure vāsinaḥ’
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/समाप्तिसूचक
vibudha-pratyanīkāḥadversaries of the gods
vibudha-pratyanīkāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvibudha (प्रातिपदिक) + pratyanīka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘vibudhānāṃ pratyanīkāḥ’ (opponents of the gods)
utpattyāby birth/origin
utpattyā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootutpatti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
mahā-ojasaḥof great vigor
mahā-ojasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + ojas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Vedic/epic nom. pl. in -as)
mahā-sāhasinaḥvery daring
mahā-sāhasinaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + sāhasin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
bhagavataḥof the Lord
bhagavataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
sakala-loka-anubhāvasyawhose power pervades all worlds
sakala-loka-anubhāvasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsakala (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक) + anubhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः—‘sakalalokasya anubhāvaḥ’
hareḥof Hari
hareḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
evaindeed
eva:
Viśeṣaṇa (विशेषण-भाव)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis)
tejasāby the splendor/power
tejasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
pratihata-bala-avalepāḥwhose pride in strength is crushed
pratihata-bala-avalepāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpratihata (कृदन्त; प्रति+हन्, क्त) + bala (प्रातिपदिक) + avalepa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘प्रहतः बलावलॆपः येषाम्’
bileśayālike cave-dwellers
bileśayā:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootbileśaya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
ivaas if/like
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय, उपमावाचक
vasantithey dwell
vasanti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvas (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
yewho
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
vaiindeed
vai:
Viśeṣaṇa (विशेषण-भाव)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक/पादपूरण
saramayendra-dūtyāḥby Saramā, Indra’s messenger
saramayendra-dūtyāḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsaramā (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक) + dūtī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘indrasya dūtī saramā’
vāgbhiḥwith words
vāgbhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
mantra-varṇābhiḥ(words) consisting of mantra-syllables
mantra-varṇābhiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmantra (प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘mantrāṇāṃ varṇāḥ’ (mantric syllables)
indrātfrom Indra
indrāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootindra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
bibhyatithey fear
bibhyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhī (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

It is said that there was a great fight between these serpentine demons and Indra, the King of heaven. When the defeated demons met the female messenger Saramā, who was chanting a mantra, they became afraid, and therefore they are living in the planet called Rasātala.

H
Hari (Viṣṇu)
I
Indra
S
Saramā
D
Daityas
D
Dānavas
P
Paṇis
N
Nivātakavacas
K
Kāleyas
H
Hiraṇyapura-vāsis

FAQs

This verse says Rasātala is a subterranean region inhabited by powerful asura groups—Daityas and Dānavas such as the Paṇis, Nivātakavacas, Kāleyas, and the residents of Hiraṇyapura—who live hidden like cave-dwellers.

They fear Indra because his messenger Saramā confronts them with mantra-like speech, and also because their pride is already restrained by the superior potency (tejas) of Lord Hari.

Even great power and boldness become insignificant when opposed to the Supreme Lord’s authority; cultivating humility and taking shelter of Hari is wiser than relying on ego and strength.