Adhyaya 8
Avadhūta’s Teachers: Python, Ocean, Moth, Bee, Elephant, Deer, Fish—and Piṅgalā’s Song of Detachment
अवधूत-ब्राह्मण राजा यदूला उपदेश देताना निसर्ग व समाजातील “गुरू” यांच्या माध्यमातून वैराग्य शिकण्याची पद्धत अधिक स्पष्ट करतो. तो सांगतो की भौतिक सुखासाठी अति-प्रयत्न निरर्थक आहे, कारण सुख-दुःख दैवाधीन; अजगरासारखा ज्ञानी जे मिळेल त्यावर निर्वाह करतो व उपवासातही धीर धरतो. पुढे समुद्रासारखी भक्ताची स्थिरता—समृद्धीत न फुगणे, दारिद्र्यात न आटणे—वर्णन करतो. इंद्रियपतनाचे दृष्टांत देतो: अग्नीला भुललेला पतंग (काम), मधमाशीची शिकवण (सार घ्या, साठवू नका), स्पर्शाने अडकलेला हत्ती (स्त्री-संग), मधुर नादाने मारला गेलेला हरिण (विषय-श्रवण/करमणूक), आणि चवीने नष्ट झालेला मासा (जिभेचे दमन कठीण). नंतर पिंगला वेश्येची कथा येते; मध्यरात्रीची निराशा तिला निर्णायक वैराग्य देते, आणि तिचे “वैराग्य-गीत” क्षणिक प्रियकरांवरील आशा सोडून अंतःस्थ परमेश्वराकडे वळवते. यामुळे भक्तियुक्त विवेकावर आधारलेला स्थिर त्याग पुढे उलगडतो.
Shlokas
Verse 1
श्रीब्राह्मण उवाच सुखमैन्द्रियकं राजन् स्वर्गे नरक एव च । देहिनां यद् यथा दु:खं तस्मान्नेच्छेत तद् बुध: ॥ १ ॥
श्रीब्राह्मण म्हणाले: हे राजन्, देहधारी जीव स्वर्गात असो वा नरकात—दुःख आपोआप भोगतो; तसेच सुखही न मागताच येते. म्हणून विवेकी पुरुष अशा भौतिक सुखासाठी प्रयत्न करीत नाही.
Verse 2
ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकमेव वा । यदृच्छयैवापतितं ग्रसेदाजगरोऽक्रिय: ॥ २ ॥
अजगराच्या उदाहरणाप्रमाणे प्रयत्न सोडून, जे अन्न सहजपणे मिळेल—चविष्ट असो वा बेचव, अधिक असो वा थोडे—तेच स्वीकारून निर्वाह करावा.
Verse 3
शयीताहानि भूरीणि निराहारोऽनुपक्रम: । यदि नोपनयेद् ग्रासो महाहिरिव दिष्टभुक् ॥ ३ ॥
कधी अन्न मिळाले नाही तर साधू पुरुष कोणताही प्रयत्न न करता अनेक दिवस उपवास करावा. हे भगवंताच्या व्यवस्थेनेच घडले आहे असे समजून, अजगरासारखा शांत व संयमी राहावा.
Verse 4
ओज:सहोबलयुतं बिभ्रद् देहमकर्मकम् । शयानो वीतनिद्रश्च नेहेतेन्द्रियवानपि ॥ ४ ॥
संत पुरुष ओज, सहनशक्ती व बल असूनही अल्प प्रयत्नाने देह धारण करून शांत राहावा; भौतिक लाभासाठी कर्मात न गुंतता आपल्या खऱ्या हितासाठी सदैव जागरूक राहावा।
Verse 5
मुनि: प्रसन्नगम्भीरो दुर्विगाह्यो दुरत्यय: । अनन्तपारो ह्यक्षोभ्य: स्तिमितोद इवार्णव: ॥ ५ ॥
मुनि बाह्य वर्तनात प्रसन्न व मनोहर असतो, पण अंतःकरणी गंभीर व विचारशील। त्याचे ज्ञान अनंत असल्याने तो कधीही विचलित होत नाही; तो अथांग, दुर्गम, शांत समुद्रासारखा आहे।
Verse 6
समृद्धकामोहीनो वा नारायणपरो मुनि: । नोत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भिरिव सागर: ॥ ६ ॥
नारायणपर मुनि कधी समृद्धी मिळो वा कधी अभाव येवो, तरी तो न उचंबळतो न खंगतो; जसे पावसाळ्यात नद्या समुद्रात भरतात आणि उन्हाळ्यात कमी होतात, तरी समुद्र न वाढतो न आटतो।
Verse 7
दृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तद्भावैरजितेन्द्रिय: । प्रलोभित: पतत्यन्धे तमस्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ७ ॥
ज्याने इंद्रिये जिंकली नाहीत तो स्त्रीरूप—जे भगवंताची माया आहे—पाहताच आकर्षित होतो. तिच्या मोहक शब्दांने, हास्याने व अंगचेष्टांनी लुब्ध होऊन तो पतंगासारखा अंध तमात, भौतिक अस्तित्वाच्या अग्नीत पडतो।
Verse 8
योषिद्धिरण्याभरणाम्बरादि- द्रव्येषु मायारचितेषु मूढ: । प्रलोभितात्मा ह्युपभोगबुद्ध्या पतङ्गवन्नश्यति नष्टदृष्टि: ॥ ८ ॥
सोन्याचे दागिने, उत्तम वस्त्रे इत्यादींनी सजलेल्या कामिनीला पाहून मूढ मनुष्य तत्क्षणी लोभात पडतो. भोगबुद्धीने प्रलोभित होऊन त्याचा विवेक नष्ट होतो आणि तो पतंगासारखा अग्नीत पडून नाश पावतो।
Verse 9
स्तोकं स्तोकं ग्रसेद् ग्रासं देहो वर्तेत यावता । गृहानहिंसन्नातिष्ठेद् वृत्तिं माधुकरीं मुनि: ॥ ९ ॥
संतपुरुषाने देह चालेल इतकेच अन्न घ्यावे. तो घरोगरी जाऊन प्रत्येकाकडून थोडेथोडे घेऊन मधमाशीप्रमाणे माधुकरी वृत्ती करावी.
Verse 10
अणुभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्य: कुशलो नर: । सर्वत: सारमादद्यात् पुष्पेभ्य इव षट्पद: ॥ १० ॥
जशी मधमाशी लहानमोठ्या सर्व फुलांतून मध घेतो, तसा कुशल बुद्धिमान मनुष्याने सर्व शास्त्रांतून सार घ्यावे.
Verse 11
सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षितम् । पाणिपात्रोदरामत्रो मक्षिकेव न सङ्ग्रही ॥ ११ ॥
साधूने ‘हे आज रात्रीसाठी ठेवू’ किंवा ‘हे उद्यासाठी साठवू’ असे मानू नये. भिक्षेने मिळालेले अन्न साठवू नये; हातच त्याचे पात्र, पोटच त्याचा साठा—लोभी मधमाशीप्रमाणे संग्रह करू नये.
Verse 12
सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षुक: । मक्षिका इव सङ्गृह्णन् सह तेन विनश्यति ॥ १२ ॥
भिक्षुक साधूने त्या दिवसासाठी किंवा दुसऱ्या दिवसासाठीही अन्न साठवू नये. तो मधमाशीप्रमाणे स्वादिष्ट पदार्थ गोळा करू लागला तर तोच संग्रह त्याचा नाश करतो.
Verse 13
पदापि युवतीं भिक्षुर्न स्पृशेद् दारवीमपि । स्पृशन् करीव बध्येत करिण्या अङ्गसङ्गत: ॥ १३ ॥
भिक्षूने कोणत्याही तरुणीला कधीही स्पर्श करू नये; स्त्रीच्या आकाराची लाकडी बाहुलीही पायाने स्पर्श करू नये. स्त्रीदेह-संगाने तो मायेत अडकतो, जसा हत्ती हत्तिणीच्या देहस्पर्शाच्या आसक्तीने पकडला जातो.
Verse 14
नाधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञ: कर्हिचिन्मृत्युमात्मन: । बलाधिकै: स हन्येत गजैरन्यैर्गजो यथा ॥ १४ ॥
विवेकी पुरुषाने कधीही स्त्रीच्या रूपाचा इंद्रियसुखासाठी उपभोग करण्याचा प्रयत्न करू नये. जशी हत्तीणीकडे जाणारा हत्ती इतर बलवान हत्तींनी मारला जातो, तसा स्त्रीसंग भोगणारा पुरुष तिच्या अधिक बलवान प्रियकरांकडून कधीही मारला जाऊ शकतो.
Verse 15
न देयं नोपभोग्यं च लुब्धैर्यद् दु:खसञ्चितम् । भुङ्क्ते तदपि तच्चान्यो मधुहेवार्थविन्मधु ॥ १५ ॥
लोभी माणूस दुःख व कष्टाने धन साठवतो; पण ते ना दान देता येते, ना स्वतः उपभोगता येते. जशी मधमाशी कष्टाने मधु जमवते आणि तो मधु जाणकार मनुष्य चोरून नेतो व उपभोगतो किंवा विकतो, तसा लोभीचा धनसंचयही दुसऱ्याच्याच भोगाला जातो.
Verse 16
सुदु:खोपार्जितैर्वित्तैराशासानां गृहाशिष: । मधुहेवाग्रतो भुङ्क्ते यतिर्वै गृहमेधिनाम् ॥ १६ ॥
गृहस्थ लोक कुटुंबसुखाच्या आशेने अतिशय दुःखाने धन कमावतात; पण जसा शिकारी मधमाशांनी कष्टाने जमवलेला मध पुढ्यातूनच घेऊन जातो, तसा ब्रह्मचारी व संन्यासी यांसारखा यती गृहस्थांच्या कष्टार्जित संपत्तीचा अधिकारी होऊन ती स्वीकारतो.
Verse 17
ग्राम्यगीतं न शृणुयाद् यतिर्वनचर: क्वचित् । शिक्षेत हरिणाद् बद्धान्मृगयोर्गीतमोहितात् ॥ १७ ॥
वनात राहणाऱ्या संन्याशाने कधीही भोग-विलास वाढवणारी ग्राम्य गीते ऐकू नयेत. शिकाऱ्याच्या मधुर सुरांनी मोहित होऊन जो हरिण पकडला जाऊन मारला जातो, त्याच्या उदाहरणातून त्याने बोध घ्यावा.
Verse 18
नृत्यवादित्रगीतानि जुषन् ग्राम्याणि योषिताम् । आसां क्रीडनको वश्य ऋष्यशृङ्गो मृगीसुत: ॥ १८ ॥
सुंदर स्त्रियांच्या सांसारिक नृत्य, वाद्य आणि गीतांत आसक्त होऊन, मृगीपुत्र महर्षी ऋष्यशृंगही पाळीव प्राण्यासारखा त्यांच्या वश झाला.
Verse 19
जिह्वयातिप्रमाथिन्या जनो रसविमोहित: । मृत्युमृच्छत्यसद्बुद्धिर्मीनस्तु बडिशैर्यथा ॥ १९ ॥
जशी जिभेच्या रसाच्या लोभाने चाळवलेली मासळी मच्छिमाराच्या गळाला अडकून नष्ट होते, तशीच जिभेच्या अतिशय उद्वेगकारक वेगांनी मोहित मूढ मनुष्य विनाशास पोहोचतो।
Verse 20
इन्द्रियाणि जयन्त्याशु निराहारा मनीषिण: । वर्जयित्वा तु रसनं तन्निरन्नस्य वर्धते ॥ २० ॥
निराहार राहणारे मनीषी इतर इंद्रिये लवकर जिंकतात; पण जिभेला वगळल्यास, अन्नत्यागाने रसाची तृष्णा अधिकच वाढते।
Verse 21
तावज्जितेन्द्रियो न स्याद् विजितान्येन्द्रिय: पुमान् । न जयेद् रसनं यावज्जितं सर्वं जिते रसे ॥ २१ ॥
इतर इंद्रिये जिंकली तरी, जोवर जिभ जिंकली नाही तोवर तो जितेंद्रिय म्हणता येत नाही; पण रस जिंकला की सर्व इंद्रिये जिंकली जातात।
Verse 22
पिङ्गला नाम वेश्यासीद् विदेहनगरे पुरा । तस्या मे शिक्षितं किञ्चिन्निबोध नृपनन्दन ॥ २२ ॥
हे नृपनंदना! पूर्वी विदेह नगरात पिंगला नावाची एक वेश्या होती. तिच्याकडून मी जे काही शिकलो आहे ते ऐक.
Verse 23
सा स्वैरिण्येकदा कान्तं सङ्केत उपनेष्यती । अभूत् काले बहिर्द्वारे बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ २३ ॥
एकदा ती स्वैरिणी प्रियकराला संकेतस्थळी आणून घरात नेण्यासाठी, रात्रीच्या वेळी बाहेरच्या दाराशी आपले उत्तम रूप धारण करून उभी राहिली।
Verse 24
मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान् पुरुषर्षभ । तान् शुल्कदान् वित्तवत: कान्तान् मेनेऽर्थकामुकी ॥ २४ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठ! धनाच्या आसक्तीने व्याकुळ झालेली ती वेश्या रात्री रस्त्यावर उभी राहून ये-जा करणाऱ्या पुरुषांकडे पाहत असे व मनात म्हणे—“हा धनवान आहे, शुल्क देईल आणि माझ्या संगाचा आनंदही घेईल.”
Verse 25
आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामुपैष्यति भूरिद: ॥ २५ ॥ एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ २६ ॥
लोक येत-जात होते; उपजीविका वेश्यावृत्तीच—ती म्हणे, “कदाचित एखादा दुसरा धनवान येईल, जो भरपूर देईल.” अशा व्यर्थ आशेने तिची झोप उडाली; दारात टेकून कधी बाहेर जाई, कधी आत येई—आणि हळूहळू मध्यरात्र झाली.
Verse 26
आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामुपैष्यति भूरिद: ॥ २५ ॥ एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ २६ ॥
लोक येत-जात होते; उपजीविका वेश्यावृत्तीच—ती म्हणे, “कदाचित एखादा दुसरा धनवान येईल, जो भरपूर देईल.” अशा व्यर्थ आशेने तिची झोप उडाली; दारात टेकून कधी बाहेर जाई, कधी आत येई—आणि हळूहळू मध्यरात्र झाली.
Verse 27
तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दीनचेतस: । निर्वेद: परमो जज्ञे चिन्ताहेतु: सुखावह: ॥ २७ ॥
धनाच्या आशेने तिचे तोंड कोरडे पडले व मन दीन झाले. धनचिंतेतूनच तिच्या अंतःकरणात परम वैराग्य जागे झाले, आणि त्याच वैराग्याने मनात सुख उत्पन्न झाले.
Verse 28
तस्या निर्विण्णचित्ताया गीतं शृणु यथा मम । निर्वेद आशापाशानां पुरुषस्य यथा ह्यसि: ॥ २८ ॥
तिचे चित्त संसारापासून विरक्त झाले होते; आता माझ्याकडून तिचे गीत ऐक. आशा-रूपी पाशांचे जाळे छेदण्यासाठी वैराग्य मनुष्याला तलवारीसारखे आहे.
Verse 29
न ह्यङ्गाजातनिर्वेदो देहबन्धं जिहासति । यथा विज्ञानरहितो मनुजो ममतां नृप ॥ २९ ॥
हे राजन्, जसा आध्यात्मिक ज्ञानरहित मनुष्य अनेक भौतिक वस्तूंवरील ममता सोडू इच्छित नाही, तसाच वैराग्य न झालेला देहबंधन सोडू इच्छित नाही।
Verse 30
पिङ्गलोवाच अहो मे मोहविततिं पश्यताविजितात्मन: । या कान्तादसत: कामं कामये येन बालिशा ॥ ३० ॥
पिंगला म्हणाली—अहो, माझ्या मोहाचा विस्तार पाहा! मनावर विजय नसल्याने मी मूर्खासारखी तुच्छ पुरुषाकडून कामसुखाची इच्छा करते।
Verse 31
सन्तं समीपे रमणं रतिप्रदं वित्तप्रदं नित्यमिमं विहाय । अकामदं दु:खभयाधिशोक- मोहप्रदं तुच्छमहं भजेऽज्ञा ॥ ३१ ॥
मी किती अज्ञ! हृदयात नित्य वसणाऱ्या, मला अत्यंत प्रिय, प्रेम-सुख व समृद्धी देणाऱ्या जगदीश्वराला सोडून मी तुच्छ पुरुषांची सेवा केली; ते इच्छा पूर्ण करत नाहीत, उलट दुःख, भय, चिंता, शोक व मोह देतात।
Verse 32
अहो मयात्मा परितापितो वृथा साङ्केत्यवृत्त्यातिविगर्ह्यवार्तया । स्त्रैणान्नराद् यार्थतृषोऽनुशोच्यात् क्रीतेन वित्तं रतिमात्मनेच्छती ॥ ३२ ॥
अहो, मी व्यर्थच माझ्या आत्म्याला छळले! अत्यंत निंद्य वेश्यावृत्तीने, कामी-लोभी पुरुषांसाठी देह विकून मी धन व रतीसुखाची आशा केली—याचा आता मला पश्चात्ताप होतो।
Verse 33
यदस्थिभिर्निर्मितवंशवंश्य- स्थूणं त्वचा रोमनखै: पिनद्धम् । क्षरन्नवद्वारमगारमेतद् विण्मूत्रपूर्णं मदुपैति कान्या ॥ ३३ ॥
हा देह जणू एक घर आहे—पाठीचा कणा, बरगड्या, हातपायांच्या हाडांनी कड्या व खांब बनलेले; त्वचा, केस व नखांनी झाकलेले; नऊ दारांतून सतत मलिन स्राव वाहतो आणि आत विष्ठा-मूत्र भरलेले. माझ्यावाचून कोण स्त्री इतकी मूर्ख असेल की यात सुख-प्रेम शोधून या देहाची उपासना करील?
Verse 34
विदेहानां पुरे ह्यस्मिन्नहमेकैव मूढधी: । यान्यमिच्छन्त्यसत्यस्मादात्मदात् काममच्युतात् ॥ ३४ ॥
खरेच विदेहांच्या या नगरीत मीच एकटी मूढबुद्धी होते. सर्व काही देणाऱ्या, अगदी स्वतःचे स्वरूप देणाऱ्या अच्युत भगवंताकडे दुर्लक्ष करून मी अनेक पुरुषांसह इंद्रियभोगाची इच्छा केली.
Verse 35
सुहृत् प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम् । तं विक्रीयात्मनैवाहं रमेऽनेन यथा रमा ॥ ३५ ॥
भगवान् हे सर्व देहधाऱ्यांचे परम प्रिय सुहृद् व नाथ आहेत; तेच सर्वांच्या हृदयात स्थित परमात्मा आहेत. म्हणून आता मी पूर्ण शरणागतीची किंमत देऊन, जणू त्यांना विकत घेऊन, लक्ष्मीदेवीप्रमाणे त्यांच्या संगतीत रमेन.
Verse 36
कियत् प्रियं ते व्यभजन् कामा ये कामदा नरा: । आद्यन्तवन्तो भार्याया देवा वा कालविद्रुता: ॥ ३६ ॥
स्त्रियांना पुरुष इंद्रियसुख देतात; पण ते पुरुष—आणि स्वर्गातील देवही—सर्वांचेच आदि-अंत आहेत, काळ त्यांना ओढून नेतो. मग हे क्षणभंगुर लोक पत्नीला किती खरे सुख देऊ शकतील?
Verse 37
नूनं मे भगवान् प्रीतो विष्णु: केनापि कर्मणा । निर्वेदोऽयं दुराशाया यन्मे जात: सुखावह: ॥ ३७ ॥
नक्कीच कोणत्यातरी कर्मामुळे भगवान् विष्णु माझ्यावर प्रसन्न आहेत. भौतिक भोगाची दुराशा असूनही माझ्या हृदयात वैराग्य उत्पन्न झाले आहे आणि तेच मला सुख देत आहे.
Verse 38
मैवं स्युर्मन्दभाग्याया: क्लेशा निर्वेदहेतव: । येनानुबन्धं निर्हृत्य पुरुष: शममृच्छति ॥ ३८ ॥
क्लेश फक्त मंदभाग्याच्या वाट्याला वैराग्याचे कारण ठरतात असे नाही. ज्यामुळे आसक्तीचा बंध तुटून पुरुष शांतीला पोहोचतो, ते दुःखही कल्याणकारीच. माझ्या मोठ्या दुःखामुळे वैराग्य जागे झाले; मग मी अभागी कशी? ही तर प्रभूची कृपा—ते माझ्यावर प्रसन्न आहेत.
Verse 39
तेनोपकृतमादाय शिरसा ग्राम्यसङ्गता: । त्यक्त्वा दुराशा: शरणं व्रजामि तमधीश्वरम् ॥ ३९ ॥
भगवंतांनी माझ्यावर केलेला महान उपकार मी भक्तीने शिरसावंद्य मानतो. इंद्रियभोगाच्या ग्राम्य दुराशा टाकून आता मी त्या परमेश्वर, परम पुरुषाच्या शरण जातो।
Verse 40
सन्तुष्टा श्रद्दधत्येतद्यथालाभेन जीवती । विहराम्यमुनैवाहमात्मना रमणेन वै ॥ ४० ॥
आता मी पूर्ण संतुष्ट आहे आणि भगवंतांच्या कृपेवर माझी दृढ श्रद्धा आहे. म्हणून जे आपोआप मिळेल त्यावरच मी उपजीविका करीन. प्रेम व आनंदाचा खरा स्रोत तोच असल्याने मी केवळ प्रभूसहच जीवनाचा आनंद घेईन।
Verse 41
संसारकूपे पतितं विषयैर्मुषितेक्षणम् । ग्रस्तं कालाहिनात्मानं कोऽन्यस्त्रातुमधीश्वर: ॥ ४१ ॥
इंद्रियभोगाच्या कर्मांनी जीवाची बुद्धी लुटली जाते आणि तो संसाररूपी अंधाऱ्या विहिरीत पडतो. त्या विहिरीत काळरूपी घातक सर्प त्याला गिळतो. अशा निराश अवस्थेत त्या दीन जीवाला परमेश्वरावाचून दुसरा कोण वाचवू शकेल?
Verse 42
आत्मैव ह्यात्मनो गोप्ता निर्विद्येत यदाखिलात् । अप्रमत्त इदं पश्येद् ग्रस्तं कालाहिना जगत् ॥ ४२ ॥
जेव्हा जीव पाहतो की संपूर्ण जग काळरूपी सर्पाने ग्रासले आहे, तेव्हा तो सावध व शहाणा होऊन सर्व इंद्रियभोगांपासून विरक्त होतो. त्या अवस्थेत जीव स्वतःच स्वतःचा रक्षक होण्यास पात्र ठरतो।
Verse 43
श्रीब्राह्मण उवाच एवं व्यवसितमतिर्दुराशां कान्ततर्षजाम् । छित्त्वोपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥ ४३ ॥
श्रीब्राह्मण म्हणाले—अशा प्रकारे मनाचा निश्चय करून पिंगलाने प्रियकरांसोबत कामसुख भोगण्याची पापमय दुराशा छेदली आणि परिपूर्ण शांतित स्थिर झाली. मग ती आपल्या शय्येवर बसली.
Verse 44
आशा हि परमं दु:खं नैराश्यं परमं सुखम् । यथा सञ्छिद्य कान्ताशां सुखं सुष्वाप पिङ्गला ॥ ४४ ॥
आशा हे परम दुःख, आणि निराशा (वैराग्य) परम सुख आहे। जशी पिंगला तथाकथित प्रियकरांची आस पूर्ण छेदून आनंदाने झोपली।
Frequently Asked Questions
The python symbolizes freedom from anxious material endeavor: since happiness and distress arise by providence, the wise do not exhaust themselves chasing sense-based outcomes. The saint maintains the body with what comes naturally, fasting without agitation when nothing comes, cultivating nirodha (withdrawal) and trust in the Lord’s arrangement.
Piṅgalā is a prostitute of Videha whose intense disappointment becomes the catalyst for genuine detachment. The Avadhūta cites her to show that vairāgya can arise from clear insight into the futility of material hopes; when desire collapses, the heart can turn to the Supreme Lord (āśraya), producing peace and real happiness.
It teaches that the tongue’s urge (taste and the habit of indulgence) is especially persistent: even when other senses are restrained, craving for taste can intensify. Conquering the tongue is presented as a practical keystone for indriya-nigraha, enabling broader mastery over the senses and steadiness in sādhana.
The honeybee lesson is twofold: (1) take small amounts from many places without burdening anyone, and (2) do not hoard, because accumulation breeds dependence, fear, and downfall. It supports a minimal-contact, non-possessive mendicant lifestyle rather than social exploitation or total avoidance without purpose.