Atharva Veda 9.9.2: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 9, Mantra 2

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः

IAST Transliteration

saptá yuñjanti rátham ékacakram éko áśvo vahati saptánāmāḥ | trinā́bhi cakrám ajáram anárvaṃ yátre mā́ víśvā bhúvanā́dhi tasthúḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Seven yoke the one-wheeled chariot; one horse, seven-named, bears it. A wheel, three-naved, unaging, unfailing—whereon these all worlds are set and stand.

Translation

सात जण एकचक्र रथाला जुंपतात; एकच अश्व—सात नावांचा—तो वाहतो. त्रिनाभी चक्र, अजर, अनर्व (अच्युत/अव्यर्थ)—ज्यावर ही सर्व भुवने आधारलेली व स्थिर आहेत.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सप्त: seven
• सप्त: Kartā
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: सप्त (संख्याशब्द)

• युञ्जन्ति: they yoke / harness
• युञ्जन्ति: Kartā
• Type: Verb
• Root: युज् (युजँ)

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• एकचक्रम्: single-wheeled
• एकचक्रम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: एक-चक्र (समास; प्रातिपदिक)

• एकः: one
• एकः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्याशब्द)

• अश्वः: horse
• अश्वः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• वहति: carries / draws
• वहति: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वह् (वहँ)

• सप्तनामाः: having seven names
• सप्तनामाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सप्त-नामन् (बहुव्रीहि/तत्पुरुषसमास; प्रातिपदिक)

• त्रिनाभि: three-naved (with three hubs)
• त्रिनाभि: Kartā
• Type: Adjective
• Root: त्रि-नाभि (समास; प्रातिपदिक)

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: Kartā
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• अजरम्: unaging
• अजरम्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (उपसर्ग/नञ् + जर; प्रातिपदिक)

• अनर्वम्: unharmed / flawless
• अनर्वम्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अन्-अर्व (नञ् + अर्व; प्रातिपदिक; ‘दोष/क्षति’ इत्यर्थे अर्व-)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• इमाः: these
• इमाः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds / beings / realms
• भुवनानि: Kartā
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• अधि: upon / over
• अधि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• तस्थुः: stood / are established
• तस्थुः: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (ष्ठा) — परस्मैपद; परिपूर्ण/लिट्-रूप (परफेक्ट)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition for AV 9.9 (riddle/cosmology hymn; r̥ṣi varies by anukramaṇī)

Devata: Cosmic Wheel/Time (often mapped to Sūrya/Āditya or Ṛta)

Chandas: Jagatī/Triṣṭubh-like (long pādas; not anuṣṭubh)

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta