Sukta 7
Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī for AV 9.7; requires edition-specific confirmation).
Devata: Dhātṛ and Savitar (functional deities of stabilization and impulsion).
Chandas: Mixed/irregular (short formulaic pādas; often treated as anustubh-fragment in AV ritual use).
AV 9.7 हे रक्षणात्मक व समृद्धी-साधक स्तोत्र आहे. यात स्थैर्य देणाऱ्या धातृच्या आणि प्रेरणा देणाऱ्या सवितृच्या शक्ती ‘स्थापित’ करून अपाय परत फिरविला जातो व कल्याण उन्नत केले जाते. वायू, स्वर्गलोक इत्यादी सर्वव्यापी परिघात विधीस्थळाची मांडणी करून, दिशा-निर्देशन/स्थापन सूत्रांनी गो-संपदा, प्राणशक्ती आणि गृहलक्ष्मी सुरक्षित व स्थिर केली जाते. शेवटी, हे जाणणाऱ्यासाठी फलश्रुतीने स्तोत्र समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
गौः प्र॒जाप॑तिश्च परमे॒ष्ठी च॒ शृङ्गे॒ इन्द्रः॒ शिरो॑ अ॒ग्निर्ल॒लाटं॑ य॒मः कृका॑टम्
गौ (पवित्र गाय) हिच्या शिंगांत प्रजापती व परमेष्ठी अधिष्ठित आहेत; तिचे मस्तक इंद्र आहे; तिचे ललाट अग्नी आहे; आणि तिच्या मानेचा मागचा भाग (कृकाट) यम आहे.
Mantra 2
सोमो॒ राजा॑ म॒स्तिष्को॒ द्यौरु॑त्तरह॒नुः पृ॑थि॒व्यऽधरह॒नुः
राजा सोम मस्तिष्क आहे; द्यौ (स्वर्ग/आकाश) वरचा जबडा आहे; आणि पृथ्वी खालचा जबडा आहे.
Mantra 3
वि॒द्युज्जि॒ह्वा म॒रुतो॒ दन्ता॑ रे॒वति॑र्ग्री॒वाः कृत्ति॑का स्क॒न्धा घ॒र्मो वहः॑
विद्युत जीभ आहे; मरुत दात आहेत; रेवती (नक्षत्र-देव्या) गळे आहेत; कृत्तिका (नक्षत्र-देव्या) खांदे आहेत; आणि घर्म (ताप) भार वाहणारी पाठ आहे.
Mantra 4
विश्वं॑ वा॒युः स्व॒र्गो लो॒कः कृ॑ष्ण॒द्रं वि॒धर॑णी निवे॒ष्यः
सर्व काही वायू आहे; हा लोक स्वर्गमय आहे. कृष्ण-काष्ठ (काळे लाकूड) हा आधार आहे; तो स्थिर करून बसवावा.
Mantra 5
श्ये॒नः क्रो॒डो॒३ऽन्तरि॑क्षं पाज॒स्यं॑१ बृह॒स्पतिः॑ क॒कुद् बृ॑ह॒तीः कीक॑साः
श्येन (बाज) हा वक्ष; अंतरिक्ष हे तेज/बल; बृहस्पती हा ककुद् (कूबड); बृहती छंद हे अस्थी आहेत.
Mantra 6
दे॒वानां॒ पत्नीः॑ पृ॒ष्टय॑ उप॒सदः॒ पर्श॑वः
देवतांच्या पत्नी या याचे पाठीचे भाग आहेत; उपसद् (यज्ञ-उपासना) हे याचे पार्श्व आहेत; आणि बरगड्या या याला चारही बाजूंनी धरून ठेवणाऱ्या आधार-कड्या आहेत.
Mantra 7
मि॒त्रश्च॒ वरु॑ण॒श्चांसौ॒ त्वष्टा॑ चार्य॒मा च॑ दो॒षणी॑ महादे॒वो बा॒हू
मित्र आणि वरुण हे याचे खांदे; त्वष्टा आणि अर्यमन् हे याचे अग्रबाहू; महादेव हे याच्या दोन्ही भुजा आहेत.
Mantra 8
इ॒न्द्रा॒णी भ॒सद् वा॒युः पुच्छं॒ पव॑मानो॒ बालाः॑
इंद्राणी हे याचे आसन (नितंब-भाग); वायु ही याची शेपटी; पवमान हे याचे केस/लोम आहेत.
Mantra 9
ब्रह्म॑ च क्ष॒त्रं च॒ श्रोणी॒ बल॑मू॒रू
ब्राह्मण आणि क्षत्र (क्षात्र) हे नितंब आहेत; बल हे जांघा आहेत.
Mantra 10
धा॒ता च॑ सवि॒ता चा॑ष्ठी॒वन्तौ॒ जङ्घा॑ गन्ध॒र्वा अ॑प्स॒रसः॒ कुष्ठि॑का॒ अदि॑तिः श॒फाः
धाता आणि सविता हे गुडघ्यांचे सांधे; जंघा गंधर्व व अप्सरा आहेत; घोटे कुष्ठिका आहेत; अदिती ही खुरे—पाय—आहे.
Mantra 11
चेतो॒ हृद॑यं॒ यकृ॑न्मे॒धा व्र॒तं पु॑री॒तत्
चित्त, हृदय, यकृत; मेधा, व्रत, आणि पुरीतत् (अंतःस्थ झिल्ली)—हे (सर्व) आपापल्या स्थानांत स्थापित आहेत.
Mantra 12
क्षुत् कु॒क्षिरिरा॑ वनि॒ष्ठुः पर्व॑ताः प्ला॒शयः॑
क्षुत् (भूक), कुक्षि (उदर); इरा (पोषक रस/तृप्ती); वनिष्ठु (मूत्राशय); पर्वताः (पर्वतासारखे उंच भाग), आणि प्लाशयः (प्लीहा)—हे (सर्व) आपापल्या स्थानांना नियत केलेले आहेत.
Mantra 13
क्रोधो॑ वृ॒क्कौ म॒न्युरा॒ण्डौ प्र॒जा शेपः॑
क्रोध वृक्क (मूत्रपिंड) आहे; मन्यु (उग्र रोष) अंड (वृषण) आहे; प्रजा (संतती) शेपः (लिंग) आहे—अशी शक्तींची रचना आहे.
Mantra 14
न॒दी सू॒त्री व॒र्षस्य॒ पत॑य॒ स्तना॑ स्तनयि॒त्नुरूधः॑
नदी सूतरी (प्रवाहात सूत्रासारखी गुंफलेली) आहे; वर्षस्य पतयः (वर्षाधिपती) आहेत; स्तन आहेत; स्तनयित्नु (गर्जन करणारा) आहे; ऊधः (थन/दुग्धाधार) आहे—ही सर्व ओतणे-उत्सर्जनाची रूपे आहेत.
Mantra 15
वि॒श्वव्य॑चा॒स्चर्मौष॑धयो॒ लोमा॑नि॒ नक्ष॑त्राणि रू॒पम्
विश्वव्यचा (सर्वव्यापी) चर्म (त्वचा) आहे; ओषधयः (औषधी-वनस्पती) आहेत; लोमानि (रोम) आहेत; नक्षत्राणि (नक्षत्रे)—हे सर्व रूपम् (रूप) आहे.
Mantra 16
दे॒व॒ज॒ना गुदा॑ मनु॒ष्याऽ आ॒न्त्राण्य॒त्रा उ॒दर॑म्
देवजन (देवांची प्रजा) म्हणजे गुदा (खालचा भाग); मनुष्य म्हणजे आंत्र (आतडी); इथे उदर (पोट) आहे.
Mantra 17
रक्षां॑सि॒ लोहि॑तमितरज॒ना ऊब॑ध्यम्
राक्षस लाल वर्णाचे आहेत; परके जन बांधून (वश करून) ठेवण्यासाठी आहेत.
Mantra 18
अ॒भ्रं पीबो॑ म॒ज्जा नि॒धन॑म्
अभ्र (मेघ) म्हणजे चरबी; मज्जा म्हणजे निधान—अर्थात शेवटी ठेवण्याचे स्थान.
Mantra 19
अ॒ग्निरासी॑न॒ उत्थि॑तो॒ऽश्विना॑
अग्नी, बसलेला असूनही, उठून उभा राहिला आहे—हे अश्विनौ!
Mantra 20
इन्द्रः॒ प्राङ् तिष्ठ॑न् दक्षि॒णा तिष्ठ॑न् य॒मः
इंद्र पूर्वेकडे तोंड करून उभा आहे; उजवीकडे यम उभा आहे.
Mantra 21
प्र॒त्यङ् तिष्ठ॑न् धा॒तोद॒ङ् तिष्ठ॑न्त्सवि॒ता
धातृ—पाठीमागे मुख करून उभा; सविता—वरच्या दिशेकडे मुख करून उभा.
Mantra 22
तृणा॑नि प्राप्तः॒ सोमो॒ राजा॑
तृणांकडे (गवताकडे) राजा सोम आला आहे.
Mantra 23
मि॒त्र ईक्ष॑माण॒ आवृ॑त्त आन॒न्दः
मित्र, पाहत असता, परत फिरतो; आनंद परत येतो.
Mantra 24
यु॒ज्यमा॑नो वैश्वदे॒वो यु॒क्तः प्र॒जाप॑ति॒र्विमु॑क्तः॒ सर्व॑म्
जोडले जात असता, वैश्वदेव (सर्वदेव) शक्ती युक्त होते; प्रजापती विमुक्त होतो—आणि सर्व (निश्चित/स्थिर) होते.
Mantra 25
ए॒तद् वै वि॒श्वरू॑पं॒ सर्व॑रूपं गोरू॒पम्
हेच, निश्चयच, विश्वरूप—सर्वरूप, गोरूप आहे.
Mantra 26
उपै॑नं वि॒श्वरू॑पाः॒ सर्व॑रूपाः प॒शव॑स्तिष्ठन्ति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, त्याच्या जवळ—सर्व रूपांचे, नानारूप—पशू येऊन उभे राहतात.
Frequently Asked Questions
It is used to protect and stabilize the household or cattle-pen, to reverse harmful influences, and to attract/hold livestock-prosperity through Dhātṛ’s fixing power and Savitar’s uplifting impulse.
The backward-turning (praty-añc) stationing functions as a ritual reversal—sending danger away—while the upward (ud-añc) stationing directs vitality, luck, and increase toward a higher, thriving state.
Not strictly, but it alludes to setting a ‘black wood’ support (kṛṣṇadruma) in place as a stabilizing ward; many recitation-only uses treat the ‘support’ as symbolic emplacement in the protected space.
Ask anything about Sukta 7 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.