Mantra 2

Sukta 88

Sanskrit (Devanagari)

ध्रुवं ते राजा वरुणो ध्रुवं देवो बृहस्पतिः । ध्रुवं त इन्द्रश्चाग्निश्च राष्ट्रं धारयतां ध्रुवम्

IAST Transliteration

dhrúvam te rā́jā váruṇo dhrúvaṁ devó bृहáspátiḥ | dhrúvaṁ ta índraś cāgníś ca rāṣṭráṁ dhārayatāṁ dhrúvám ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Firm for thee be King Varuṇa; firm be the God Bṛhaspati. Firm for thee let Indra and Agni uphold the realm—yea, firm.

Translation

तुझ्यासाठी राजा वरुण ध्रुव (अचल) असो; देव बृहस्पतीही ध्रुव असो. तुझ्यासाठी इंद्र आणि अग्नी हे राष्ट्र ध्रुव—अढळ—रीतीने धारण करो.

Word by Word

• ध्रुवम्: firm, fixed, stable
• ध्रुवम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘राज्यम्/राष्ट्रम्’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (possessor: ‘thy’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (अस्ति-लोपे वाक्ये: ‘वरुणः राजा [अस्ति]’)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: कर्तृ (अस्ति-लोपे वाक्ये)
• Type: Noun (Deity)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• ध्रुवम्: firm, fixed
• ध्रुवम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘राज्यम्/राष्ट्रम्’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• देवः: god, divine one
• देवः: कर्तृ (अस्ति-लोपे वाक्ये: ‘बृहस्पतिः देवः [अस्ति]’)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: कर्तृ (अस्ति-लोपे वाक्ये)
• Type: Noun (Deity)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• ध्रुवम्: firm, stable
• ध्रुवम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘राष्ट्रम्’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• त: of you / your
• त: सम्बन्ध (thy)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (धारयताम् इत्यस्य)
• Type: Noun (Deity)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ (धारयताम् इत्यस्य)
• Type: Noun (Deity)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• राष्ट्रम्: kingdom, realm
• राष्ट्रम्: कर्म (धारयताम्)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)

• धारयताम्: let (them) uphold / support
• धारयताम्: क्रिया (कर्तृ: इन्द्रः+अग्निः)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु) — धारय (णिजन्त-प्रयोग)

• ध्रुवम्: firmly, stable (as a firm realm)
• ध्रुवम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often anonymous/Angiras-type attribution in AV polity hymns)

Devata: Varuṇa, Bṛhaspati, Indra, Agni (as stabilizing powers of kingship)

Chandas: Anuṣṭubh (4 pādas of 8 syllables; with Atharvanic flexibility)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From invocation of pillars → settled assurance of firmness","listener_experience":"Grounded confidence, civic calm, sense of protected continuity","intensity":5}