Mantra 9

Sukta 62

Sanskrit (Devanagari)

यस्य द्विबर्हसो बृहत् सहो दाधार रोदसी । गिरींरज्रां अपः स्वऽर्वृषत्वना

IAST Transliteration

yásya dvibárhaso bṛhát sáho dādhā́ra ródasī | girī́ṃ rajrā́m apáḥ svàḥ vṛṣatvánā

English Translation (Griffith/Whitney)

Whose great might, lofty and doubly exalted, hath upheld the two worlds—(who) by his bull-like force (hath dealt with) the firm mountain, the waters, and the bright heaven.

Translation

ज्याचे महान, उन्नत व द्विगुण-उत्कृष्ट सामर्थ्य दोन लोक (रोदसी) धारण करून ठेवते—तो वृषभासारख्या बळाने दृढ पर्वत, आपः (जल) आणि तेजस्वी स्वः (स्वर्ग) यांनाही वश करतो.

Word by Word

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्विबर्हसः: two-buttressed / having two supports
• द्विबर्हसः: कर्तृ (विशेषण-कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: द्वि-बर्हस् (प्रातिपदिक; ‘having two supports/props’)

• बृहत्: great, vast
• बृहत्: कर्तृ (विशेषण-कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• सहः: might, power
• सहः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• दाधार: has held / upheld
• दाधार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धृ (धारणे)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ)

• गिरीन्: mountains
• गिरीन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)

• अज्रान्: unbroken, firm, unshaken
• अज्रान्: कर्म (विशेषण-कर्मसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अज्र (प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• स्वः: in heaven / the sky
• स्वः: अधिकरण (लक्ष्य/स्थानार्थक)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्/स्वः (अव्यय/निपात; ‘heaven, sky’)

• वृषत्वना: by (his) bull-like strength / virile power
• वृषत्वना: करण
• Type: Noun
• Root: वृषत्वन (प्रातिपदिक; ‘bull-like might/virility’)

Attribution

Rishi: RV-derived (AV 20 reprise); r̥ṣi follows the RV source attribution.

Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Awe at cosmic support → confidence in obstacle-breaking power.","listener_experience":"Stability plus wonder; sense that problems can be ‘split open’ and resolved.","intensity":6}