Mantra 1

Sukta 103

Sanskrit (Devanagari)

अग्निमीलिष्वावसे गाथाभिः शीरशोचिषम्। अग्निं राये पुरुमील्ह श्रुतं नरोऽग्निं सुदीतये छर्दिः

IAST Transliteration

agním īḷiṣvā́vase gā́thābhiḥ śīráśociṣam | agníṃ rāyé purumīḷha śrutáṃ naro’gním sudī́taye chárdiḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Praise Agni for our aid with songs—him of keen-bright flame; Agni for wealth, bounteous, famed, O men; Agni for fair kindling—(as) sheltering protection.

Translation

आपल्या सहाय्यासाठी गाथांनी अग्नीची स्तुती करा—तीक्ष्ण-दीप्त ज्वाला असलेल्या त्याची. हे नरहो! धनासाठी, बहुदाता व प्रसिद्ध अशा अग्नीचे (आवाहन करा); सु-दीप्तीसाठी अग्नीचे (आवाहन करा), जो रक्षण करणारे आश्रयरूप ‘छर्दिः’ (आडोसा/कवच) देतो.

Word by Word

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• ईलिष्वा: having praised
• ईलिष्वा: —
• Type: Verb
• Root: ईळ्/ईड् (स्तुतौ) धातु

• आवसे: for help/protection
• आवसे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अव् (रक्षण-गत्यादि) → आवस्- (प्रातिपदिक, ‘help/protection’)

• गाथाभिः: with songs/verses
• गाथाभिः: करण
• Type: Noun
• Root: गाथा- (प्रातिपदिक)

• शीशोचिषम्: bright-flaming
• शीशोचिषम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: शीशोचिष्- (प्रातिपदिक; ‘bright-flamed’)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• राये: for wealth
• राये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि- (प्रातिपदिक; ‘wealth’)

• पुरुमील्ह: O much-bountiful one
• पुरुमील्ह: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: पुरु- + मील्ह- (प्रातिपदिक; ‘much-rewarding/very-bountiful’)

• श्रुतम्: renowned/heard-of
• श्रुतम्: कर्म
• Type: Adjective/Participle
• Root: श्रु (श्रवणे) → श्रुत (कृदन्त)

• नरः: men
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर- (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• सुदीतये: for good shining/splendour
• सुदीतये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सु- + दीति- (प्रातिपदिक; ‘shining, brightness’)

• छर्दिः: shelter/protection
• छर्दिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: छर्दिस्- (प्रातिपदिक; ‘covering, shelter’)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic provenance (Agni-stotra material incorporated in AV 20)

Devata: Agni

Chandas: Mixed/Triṣṭubh-Jagatī style in RV sources; AV 20 preserves RV metrical texture (exact meter depends on RV locus)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From praise to assurance: the flame is invoked, then trusted as wealth-giver and shelter.","listener_experience":"A steadying uplift; sense of being protected by an ordered, luminous presence.","intensity":6}