Yogavritta Adhyaya 4 Sutra 10 - Arthashastra | Marathi | Vedapath

Kautilya

Sutra 10

Devanagari script

मिथः कथनमन्येन जनवादे द्वन्द्वकथनम् राज्ञो वेषमुद्धतकुहकानां च रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनमेकाक्ष्योष्ठनिर्भोगं भ्रुकुटीकर्म वाक्यावक्षेपणं च ब्रुवति बलवत्संयुक्तविरोधं स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिः सामन्तदूतैर्द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैश्च प्रतिसंसर्गमेकार्थचर्यां संघातं च वर्जयेत् ॥ कZ_०५.४.१० ॥

Transliteration

mithaḥ kathanam anyena janavāde dvandvakathanam rājño veṣam uddhatakuhakānāṃ ca ratnātiśayaprakāśābhyarthanam ekākṣyoṣṭhanirbhogaṃ bhrukuṭīkarma vākyāvakṣepaṇaṃ ca bruvati balavat-saṃyuktavirodhaṃ strībhiḥ strīdarśibhiḥ sāmantadūtair dveṣyapakṣāvakṣiptānarthyaiś ca pratisaṃsargaṃ ekārthacaryāṃ saṃghātaṃ ca varjayet

Translation

लोकांमध्ये चाललेल्या चर्चेत दुसऱ्याशी कुजबुजणे, गटबाजी/द्वंद्वात्मक रीतीने बोलणे, राजाच्या वेशाची नक्कल करणे, उद्धट फसवणूक्यांकडून ‘उत्तम रत्नांचे’ दिखाऊ प्रदर्शन मागणे, एक डोळ्याने कटाक्ष, ओठ वाकडे करणे, भुवया चढवणे आणि तुच्छतादर्शक टोमणे मारून मध्येच तोडणे—हे टाळावे। बलवानांच्या पाठबळावर उभ्या राहणाऱ्या संयुक्त विरोधापासूनही दूर राहावे। तसेच स्त्रिया, स्त्रीलंपट, सीमांत सामंतांचे दूत, आणि शत्रुपक्षाने लावलेले निकम्मे लोक—यांच्याशी निकट संगत, एकाच हेतूने वागणे, किंवा टोळी/गट बांधणे हेही वर्ज्य करावे।

Word by Word

मिथःmutually, with one another

कथनम्talking, conversation

अन्येनwith another (person)

जनवादेin public talk/rumor

द्वन्द्वकथनम्quarrelsome/argumentative talk (talk of contention)

राज्ञःof the king

वेषम्disguise, dress

उद्धतकुहकानाम्of the arrogant and the deceivers

चand

रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनम्soliciting (someone) by displaying exceptional jewels/treasures

एकाक्ष्योष्ठनिर्भोगम्(making) one-eyed looks and lip-gestures (covert facial signals)

भ्रुकुटीकर्मfrowning; knitting the eyebrows

वाक्यावक्षेपणम्casting/throwing words (insinuation, verbal slight)

चand

ब्रुवति(the treatise) says; one should say/utter

बलवत्संयुक्तविरोधम्a strong/forcible combined opposition (entangling hostility)

स्त्रीभिःwith women

स्त्रीदर्शिभिःwith woman-seekers/men who look for women

सामन्तदूतैःwith envoys of (neighboring/subordinate) chiefs

द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैःwith harmful persons planted/instigated by the hostile faction

चand

प्रतिसंसर्गम्counter/close association; repeated contact

एकार्थचर्याम्acting with a single common aim

संघातम्a gathering/combination (clique)

चand

वर्जयेत्should avoid

Entities Mentioned

king

frontier vassals (sāmanta)

envoys (dūta)

hostile factions

FAQs

Why are 'whispering' and 'paired talk' treated as risks?

They are observable markers of faction-making and covert coordination, which undermine unified decision-making and invite suspicion or manipulation.