Sutra 33
Devanagari script
एतेन भृतानामभृतानां च विद्याकर्मभ्यां भक्तवेतनविशेषं च कुर्यात् ॥ कZ_०५.३.३३ ॥
Transliteration
etena bhṛtānām abhṛtānāṃ ca vidyā-karmabhyāṃ bhakta-vetana-viśeṣaṃ ca kuryāt
Translation
याच पद्धतीने, वेतनधारी व अवेतनधारी दोघांसाठीही, त्यांच्या विद्या/कौशल्य आणि केलेल्या कामानुसार, रेशन (भक्त) व वेतन यांत फरक/निर्धारण करावे।
Word by Word
एतेनby this (method/rule)
एतेन:
TypePronoun
Rootएतद्
Formतृतीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे), सर्वनाम-प्रातिपदिकम्; ‘एतेन’ = ‘एतद्’ (instrumental sg.)
भृतानाम्of the paid (employees)
भृतानाम्:
TypeNoun (Participle used substantively)
Rootभृत (भृ धातु-क्त)
Formषष्ठी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गे; ‘भृत’ = ‘भृतक/वेतनभृत’ (those who are paid/retained)
अभृतानाम्and of the unpaid (workers)
अभृतानाम्:
TypeNoun (Participle used substantively)
Rootअ-भृत (भृ धातु-क्त)
Formषष्ठी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गे; नञ्-प्रत्ययेन निषेधः
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
विद्याby learning/skill
विद्या:
TypeNoun
Rootविद्या
Formतृतीया-एकवचनम् (विद्यया इति), स्त्रीलिङ्ग; अत्र द्वन्द्वे ‘विद्याकर्मभ्याम्’ इत्यस्य प्रथमाङ्गम्
कर्मby work (performance)
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formतृतीया-एकवचनम् (कर्मणा इति), नपुंसकलिङ्ग; अत्र द्वन्द्वे ‘विद्याकर्मभ्याम्’ इत्यस्य द्वितीयाङ्गम्
भ्याम्by (the two): skill and work
भ्याम्:
TypeCase-suffix (analyzed as part of word in sandhi-resolution)
Rootभ्याम् (विभक्ति-प्रत्ययः)
Formतृतीया-द्विवचन-प्रत्ययः; ‘विद्या + कर्म’ इत्येतयोः द्वन्द्वसमासे तृतीया-द्विवचनम् → ‘विद्याकर्मभ्याम्’ = ‘विद्यया कर्मणा च’
भक्तration/food-allowance
भक्त:
TypeNoun (PPP used in compound)
Rootभज् (क्त)
Formसमासपूर्वपदम्; ‘भक्त’ = ‘भोजन/आहार’ (rations/food allowance)
वेतनwages/salary
वेतन:
TypeNoun
Rootवेतन
Formसमासमध्यपदम्; नपुंसकलिङ्ग
विशेषम्a differentiation/gradation of rations and wages
विशेषम्:
TypeNoun
Rootविशेष
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्ग; ‘भक्तवेतनविशेषम्’ = ‘भक्तस्य वेतनस्य च विशेषम्’/‘भक्त-वेतनयोः विशेषम्’ (difference/gradation in rations and wages)
चalso/and
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
कुर्यात्should make/should prescribe (fix)
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्ता (अध्याहृतः) = राजा/अधिकारी
Entities Mentioned
S
state employees (bhṛta/abhṛta)FAQs
A differentiated pay-and-ration scale based on (1) skill/training and (2) actual work output, applied across categories of personnel.
To ensure the state standardizes entitlements and obligations even for personnel not on regular salary—reducing arbitrariness and corruption in provisioning.