Sutra 9
Devanagari script
असौ हि दुर्गप्रतिहतः पार्ष्णिग्राहे च प्रतिनिवृत्तः स्थितेनामित्रेणावगृह्यते ॥ कZ_०७.१३.०९ ॥
Transliteration
asau hi durgapratihataḥ pārṣṇigrāhe ca pratinivṛttaḥ sthitenāmitreṇāvagṛhyate
Translation
कारण तो दुर्गांनी रोखला जातो आणि मग पाठीमागून पकडणाऱ्यामुळे परत फिरण्यास भाग पडतो; तेव्हा स्थिर शत्रू त्याला पकडून/दबवून टाकतो।
Word by Word
असौthat man/that one (he)
असौ:
TypePronoun
Rootअदस् (सर्वनाम)
Formसर्वनाम-प्रातिपदिकम्; प्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गे (सामान्यतः)
हिindeed, for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपातः; हेत्वर्थे/निश्चयार्थे
दुर्ग-प्रतिहतःchecked/repulsed by/at a fort (having been stopped at the fort)
दुर्ग-प्रतिहतः:
TypeAdjective (Past Passive Participle)
Root√हन् (हनँ हिंसागत्योः) + प्रति- (उपसर्ग) ; दुर्ग (नाम)
Formप्रतिहत (कृदन्तः, क्त-प्रत्ययः); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; 'दुर्गेण/दुर्गात्' इत्यर्थे—दुर्ग-सम्बन्धेन प्रतिहतः
पार्ष्णि-ग्राहेin the situation of a rear-enemy (one who attacks from behind)
पार्ष्णि-ग्राहे:
TypeNoun
Rootपार्ष्णि (नाम) + ग्राह (नाम, √ग्रह्)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (प्रयोगानुसार); सप्तमी-एकवचनम्; 'पार्ष्णिग्राहे' = पार्ष्णेः ग्राहः (पृष्ठतः आक्रमणकर्ता/अनुयायी) तस्मिन् (स्थाने/अवस्थायाम्)
चand
च:
TypeConjunction
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
प्रतिनिवृत्तःhaving turned back/retreated
प्रतिनिवृत्तः:
TypeAdjective (Past Active Participle)
Root√वृत् (वृतँ वर्तने) + प्रति-नि- (उपसर्गौ)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; अर्थः—पुनः निवृत्तः/परावृत्तः
स्थितेनby one who is stationed/standing firm
स्थितेन:
TypeAdjective/Participle
Root√स्था (ष्ठा गतिनिवृत्तौ)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः: स्थित); तृतीया-एकवचनम्; पुं/नपुंसक-प्रयोगः; 'स्थितेन अमित्रेण'—स्थितः (अचलः/तिष्ठन्) शत्रुणा
अमित्रेणby an enemy
अमित्रेण:
TypeNoun
Rootअमित्र (नाम)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-एकवचनम्
अवगृह्यतेis seized/hemmed in/captured
अवगृह्यते:
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहँ उपादाने) + अव- (उपसर्ग)
Formलट्-लकारः; कर्मणि-प्रयोगः (passive); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; धातोः—अवगृह्/अव-√ग्रह् = अवरुद्ध/गृहीत/निगृहीत इत्यर्थे
Entities Mentioned
D
durga (forts)P
pārṣṇigrāhaS
sthita-amitraFAQs
Fortified resistance stalls the advance; rear attacks force a retreat; during withdrawal the stable enemy can fix and destroy the army.