Sutra 11
Devanagari script
शत्रुसाम्ये यो धार्मिकाभियोगिनः पार्ष्णिं गृह्णाति सोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०७.१३.११ ॥
Transliteration
śatrusāmye yo dhārmikābhiyoginaḥ pārṣṇiṃ gṛhṇāti so ’tisaṃdhatte
Translation
शत्रूचा दबाव समतोल असताना जो धर्म्य दावा चालवणाऱ्या राजाविरुद्ध ‘टाच पकडतो’ (पाठीमागून शत्रू होतो), तो अति-संधी करतो (अतिशय/अयोग्य संधान करतो)।
Word by Word
शत्रु-साम्येin a situation of equality with the enemy
शत्रु-साम्ये:
TypeNoun
Rootसाम्य
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचने सप्तमी; शत्रोः साम्ये = शत्रु-समत्वे
यःwho (he who)
यः:
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्गे एकवचने प्रथमा; सम्बन्धसूचकः
धार्मिक-अभियोगिनःof a righteous accuser / of one who brings a lawful charge
धार्मिक-अभियोगिनः:
TypeNoun
Rootअभियोगिन्
Formपुंलिङ्गे एकवचने षष्ठी; धार्मिकः अभियोगी = धर्माधारित-अभियोगकर्ता/अभियोजकः
पार्ष्णिम्the heel (i.e., the rear/weak point)
पार्ष्णिम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णि
Formस्त्रीलिङ्गे एकवचने द्वितीया; ‘एड़ी/पश्चात्-भाग’ अर्थे
गृह्णातिseizes / takes hold of
गृह्णाति:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः ग्रह् (गृह्णाति)
सःhe
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्गे एकवचने प्रथमा
अति-संधत्तेoverreaches / makes an excessive (overreaching) settlement/combination
अति-संधत्ते:
TypeVerb
Rootसम्-धा
Formलट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; सम्+धा → संधत्ते, उपसर्गः अति-
Entities Mentioned
Ś
śatru (enemy)D
dhārmikābhiyogin (ruler with righteous claim)P
pārṣṇigrāha (rear-enemy)FAQs
It denotes a rear-enemy move—opportunistically attacking or pressuring a party from behind while they are engaged elsewhere.
Because turning against a party with a lawful claim in a balanced-threat environment is strategically excessive: it creates broad hostility and unstable alignments.