तस्यां चातुर्वर्ण्यनिवेशे सर्वभोगसहत्वादवरवर्णप्राया श्रेयसी बाहुल्याद्ध्रुवत्वाच्च कृष्याः कर्षकवती कृष्याश्चान्येषां चारम्भाणां प्रयोजकत्वात् गोरक्षकवती पण्यनिचयर्णानुग्रहादाढ्यवणिग्वती ॥ कZ_०७.११.२१ ॥
tasyāṃ cāturvarṇya-niveśe sarva-bhoga-sahatvād avara-varṇa-prāyā śreyasī bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣaka-vatī kṛṣyāś ca anyeṣāṃ ca ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go-rakṣaka-vatī paṇya-nicaya-ṛṇa-anugrahād āḍhya-vaṇig-vatī
अशा चातुर्वर्ण्य-निवेशात भूमी तेव्हाच अधिक श्रेयस्कर ठरते जेव्हा तिथे अवर वर्णांचे लोक अधिक असतात, कारण ते राज्याचे सर्व प्रकारचे कर-भार सहन करू शकतात. शेती बहुसंख्य व स्थिर असल्याने तिथे शेतकऱ्यांची भरपूर संख्या असावी. शेती इतर उद्योगांनाही चालना देते, म्हणून तिथे गोरक्षक/पशुपालकही अधिक असावेत. तसेच मालाचा साठा आणि उधार/कर्जाचा विस्तार अर्थव्यवस्थेला आधार देतो, म्हणून तिथे धनाढ्य व्यापारीही अधिक असावेत.
They provide the bulk of labor and are more ‘tax/dues-bearing’ in routine governance, increasing predictable extraction and manpower availability.
Because storage, distribution, and lending stabilize prices, fund production, and keep state supply and revenue flows resilient.