Sutra 17
Devanagari script
पक्षकक्षोरस्यानां मिथो विषमसंख्याने विषमव्यूहः ॥ कZ_१०.५.१७ ॥
Transliteration
pakṣakakṣorasyānāṃ mitho viṣamasaṃkhyāne viṣamavyūhaḥ
Translation
जेव्हा पक्ष (पंख), कक्ष (बाजू) आणि उरस्य (मध्य) यांची परस्पर विषम संख्या-रचना असते, तेव्हा तो ‘विषम-व्यूह’ (अनियमित व्यूह) होय.
Word by Word
पक्षwing (flank)
पक्ष:
TypeNoun
Rootपक्ष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
कक्षscreen/covering line; protective flank element
कक्ष:
TypeNoun
Rootकक्ष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
उरस्chest; central main body (front)
उरस्:
TypeNoun
Rootउरस्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
अस्यof this
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formसर्वनाम; षष्ठी एकवचन; पुं/नपुं (सन्दर्भानुसार)
आनाम्(genitive plural ending) ‘of …’
आनाम्:
TypeSuffixal/Compound element
Root(समास/प्रत्यय-रूप)
Form‘-आनाम्’ इति षष्ठी बहुवचन-प्रत्ययः; अत्र ‘पक्षकक्षोरस्यानाम्’ इत्यस्य षष्ठी बहुवचनं (सम्बन्धे)
मिथःmutually; with each other
मिथः:
TypeIndeclinable
Rootमिथस्
Formअव्यय; परस्परार्थे
विषमodd; unequal
विषम:
TypeAdjective
Rootविषम
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्गे (समासाङ्ग) / अव्ययीभाव-पूर्वपदभावे
संख्यानेin the counting/numbering; in numerical arrangement
संख्याने:
TypeNoun
Rootसंख्या
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; ‘संख्यान’ (गणना/संख्या-निर्धारण) अर्थे
विषमodd-numbered; uneven
विषम:
TypeAdjective
Rootविषम
Formविशेषण; पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन (व्यूहस्य विशेषणम्)
व्यूहःbattle formation; array
व्यूहः:
TypeNoun
Rootव्यूह
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
Entities Mentioned
P
pakṣa (wings)K
kakṣa (flanks)U
urasya (center)FAQs
Unequal numerical strength across wings, flanks, and center—i.e., deliberate asymmetry in distribution.