Sutra 50

Devanagari script

यत्र स्थानं प्रजवश्चाभूमिर्व्यूहस्य तत्र स्थितः प्रजवितश्चोभयथा जीयेत । विपर्यये जयति उभयथा स्थाने प्रजवे च ॥ कZ_१०.३.५० ॥

Transliteration

yatra sthānaṃ prajavaś cābhūmir vyūhasya tatra sthitaḥ prajavitaś cobhayathā jīyeta | viparyaye jayati ubhayathā sthāne prajave ca

Translation

जिथे व्यूहासाठीची भूमी ‘स्थान’ (ठाण मांडून टिकणे) आणि ‘प्रजव’ (वेगाने पुढे सरकणे/धडक) या दोन्हीसाठी अनुकूल असेल, तिथे स्थिर राहूनही आणि पुढे सरकूनही—दोन्ही प्रकारे विजय मिळतो. उलट परिस्थितीत पराभव होतो; आणि दोन्ही बाजूंना स्थान व गती समान असतील तर विजय हा स्थान व प्रजव—दोन्हीच्या अंमलबजावणीवर अवलंबून असतो.

Word by Word

यत्रwhere

स्थानम्a position; a place (to stand)

प्रजवःa rush/charge; rapid advance

चand

अभूमिःnot-ground; unsuitable terrain

व्यूहस्यof the battle-formation

तत्रthere

स्थितःhaving stood/being stationed

प्रजवितःhaving rushed/charged

चand

उभयथाin both ways; on both counts

जीयेतwould win / should win

विपर्ययेin the opposite case

जयतिwins

उभयथाin both ways; on both counts

स्थानेin the position (matter)

प्रजवेin the charge/rapid advance (matter)

चand

Entities Mentioned

vyūha

FAQs

What do sthāna and prajāva represent in modern terms?

Sthāna is positional advantage (defensibility, stability, fields of control); prajāva is mobility/impulse advantage (ability to surge, flank, or exploit).