Sutra 4

Devanagari script

अश्वविभवेनायतामश्वायामद्विगुणविस्तारां चतुर्द्वारोपावर्तनमध्यां सप्रग्रीवां प्रद्वारासनफलकयुक्तानां वानरमयूरपृषतनकुलचकोरशुकसारिकाकीर्णां शालां निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३०.०४ ॥

Transliteration

aśva-vibhavena āyatām aśvāyāma-dviguṇa-vistārāṃ catur-dvāra-upāvartana-madhyāṃ sa-pragrīvāṃ prad-vāra-āsana-phalaka-yuktānāṃ vānara-mayūra-pṛṣata-nakula-cakora-śuka-sārikā-kīrṇāṃ śālāṃ niveśayet

Translation

अश्व-क्षमता (बळ) यानुसार अश्वशाळा उभारावी—लांबी व्यवस्थेप्रमाणे, रुंदी घोड्याच्या लांबीच्या दुप्पट; चार दरवाजे व मध्यभागी वळणासाठी जागा; पुढे वाढवलेला प्रवेशभाग (प्रग्रीवा), दरवाज्यांवर बसण्याच्या पाट्या व फळ्या; तसेच शाळेत माकडे, मोर, ठिपकेदार हरिण, मुंगूस, चकोर, पोपट व मैना इत्यादींची (नियंत्रित) वस्ती/सजावट असावी।

Word by Word

• अश्व-विभवेन: according to the resources/means relating to horses
• Type: Noun
• Root: विभव
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; अश्वस्य विभवः (अश्वसम्बन्धी वैभव/सामर्थ्य)

• आयताम्: long/oblong (in plan)
• Type: Adjective
• Root: आयत
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; शालाम् विशेषयति

• अश्व-आयाम: in (terms of) the horse-length measure
• Type: Noun
• Root: आयाम
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; अश्वस्य आयामः (लम्बमानम्)

• द्वि-गुण-विस्ताराम्: having double breadth/width
• Type: Adjective
• Root: विस्तार
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; शालाम् विशेषयति; द्विगुणः विस्तारः यस्याः सा

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• चतुर्-द्वार-उपावर्तन-मध्याम्: with four doors and a central turning/returning space
• Type: Adjective
• Root: मध्य
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; शालाम् विशेषयति; चत्वारि द्वाराणि, उपावर्तनं (परिवर्तन/उपावर्त-स्थानम्) मध्यभागे यस्याः सा

• स-प्रग्रीवाम्: provided with a projecting/extended fore-part (pragrīvā)
• Type: Adjective
• Root: प्रग्रीवा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; शालाम् विशेषयति; प्रग्रीवा (अग्रभाग-प्रवेश-प्रसार/प्रवर्धित-ग्रीवा) सहिताम्

• प्र-द्वार-आसन-फलक-युक्तानाम्: fitted with a main entrance, seats, and planks/boards
• Type: Adjective
• Root: युक्त
• Form: बहुवचन; षष्ठी/सम्बन्धे (युक्तानाम्); शालायाः/शालानां विशेषणम्; प्र-द्वार (मुख्य-द्वार), आसन, फलक—एतैः युक्त

• वानर-मयूर-पृषत-नकुल-चकोर-शुक-सारिका-कीर्णाम्: adorned/filled with (figures or depictions of) monkeys, peacocks, spotted deer, mongooses, partridges, parrots, and mynas
• Type: Adjective
• Root: कीर्ण
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; शालाम् विशेषयति; वानरादिभिः कीर्णा (चित्रैः/आलेख्यैः/रूपकैः अलङ्कृता)

• शालाम्: a stable/hall (horse-stable)
• Type: Noun
• Root: शाला
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मपदम्

• निवेशयेत्: should establish/construct (and arrange)
• Type: Verb
• Root: नि√विश्
• Form: विधिलिङ्; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; causative sense not explicit; कर्ता (राजा/अधिकारी)

Entities Mentioned

• aśvaśālā (stable hall)
• monkeys
• peacocks
• spotted deer
• mongooses
• partridges
• parrots
• mynas

More Details

FAQs

What is the administrative intent of specifying dimensions and doors?

To standardize facilities for efficient movement, inspection, cleaning, and emergency access, reducing injury and improving readiness.

Why list other animals and birds in the stable hall?

It indicates a managed stable environment (possibly for pest control, alertness, or calming/conditioning). Administratively, it reflects attention to stable ecology as part of horse performance maintenance.