Sutra 29

Devanagari script

प्रयोग्यानामुत्तमाः काम्बोजसैन्धवारट्टवनायुजाः मध्यमा बाह्लीकपापेयकसौवीरकतैतलाः शेषाः प्रत्यवराः ॥ कZ_०२.३०.२९ ॥

Transliteration

prayogyānām uttamāḥ kāmbojasaindhavāraṭṭavanāyujāḥ madhyamā bāhlīkapāpeyakasauvīrakataitalāḥ śeṣāḥ pratyavarāḥ

Translation

सेवायोग्य घोड्यांमध्ये उत्तम—कांबोज, सैन्धव, रट्ट व वनायुज; मध्यम—बाह्लीक, पापेयक, सौवीरक व तैतल; उरलेले तुलनेने कनिष्ठ आहेत।

Word by Word

• प्रयोग्यानाम्: of the serviceable/usable (horses)
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्रयोग्य
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (Gen. pl.); पुंलिङ्गे (समूहवाचक/जातिवाचक) — ‘प्रयोग्य’ (युज् धातु से ‘प्रयोग्य’ = उपयोगयोग्य)

• उत्तमाः: are the best
• Type: Adjective
• Root: उत्तम
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; विशेषणम्

• काम्बोज: Kamboja (horses/stock)
• Type: Noun (Proper/Tribal name)
• Root: काम्बोज
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; जातिवाचकः (देश/जनपद-नाम)

• सैन्धव: Sindhu/Sindh (horses/stock)
• Type: Noun/Adjective (Gentilic)
• Root: सैन्धव
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; सिन्धु-देशसम्बद्धः

• अरट्ट: Aratta (horses/stock)
• Type: Noun (Tribal name)
• Root: अरट्ट
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; जातिवाचकः

• वनायुजाः: forest-bred/forest-yoked (horses/stock)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वनायुज
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; समासः = वन + आयुज (युज्) → ‘वनायुज’

• मध्यमा: are middling/medium
• Type: Adjective
• Root: मध्यम
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; विशेषणम्

• बाह्लीक: Bahlika/Bactrian (horses/stock)
• Type: Noun/Adjective (Gentilic)
• Root: बाह्लीक
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; बाह्लीक-देशसम्बद्धः

• पापेयक: Papeyaka (horses/stock)
• Type: Noun (Gentilic/Tribal)
• Root: पापेयक
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; जाति/देशवाचकः

• सौवीरक: Sauvīraka (horses/stock)
• Type: Noun/Adjective (Gentilic)
• Root: सौवीरक
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; सुवीर-देशसम्बद्धः

• तैतलाः: Taitala (horses/stock)
• Type: Noun (Gentilic/Tribal)
• Root: तैतल
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; जातिवाचकः

• शेषाः: the rest/others
• Type: Noun/Adjective
• Root: शेष
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; ‘अवशिष्टाः’ इत्यर्थे

• प्रत्यवराः: are inferior/lowest
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यवर
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (Nom. pl.); पुंलिङ्गः; ‘अवरात् अपि अवर’ (निकृष्टतर)

Entities Mentioned

• Kāmbhoja horses
• Saindhava horses
• Rāṭṭa horses
• Vana-yuja horses
• Bāhlīka horses
• Pāpeyaka horses
• Sauvīraka horses
• Taitala horses

More Details

FAQs

Why does the text rank horses by region/type?

To guide procurement toward reliable supply sources and to prevent wasteful spending on low-performing stock when building cavalry capability.