Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 43
बलीवर्दानां नस्याश्वभद्रगतिवाहिनां यवसस्यार्धभारस्तृणस्य द्विगुणम् तुला घाणपिण्याकस्य दशाढकं कणकुण्डकस्य पञ्चपलिकं मुखलवनम् तैलकुडुबो नस्यं प्रस्थः पानं मांसतुला दध्नश्चाढकम् यवद्रोणं माषाणां वा पुलाकः क्षीरद्रोणमर्धाढकं वा सुरायाः स्नेहप्रस्थः क्षारदशपलं शृङ्गिबेरपलं च प्रतिपानम् ॥ कZ_०२.२९.४३ ॥
balīvardānāṃ nasyāśvabhadra-gati-vāhināṃ yavasasyārdhabhāras tṛṇasya dviguṇam, tulā ghāṇapiṇyākasya daśāḍhakaṃ, kaṇakuṇḍakasya pañcapalikaṃ, mukhalavanam; tailakuḍubo nasyaṃ, prasthaḥ pānaṃ, māṃsatulā, dadhnaś cāḍhakam; yavadroṇaṃ māṣāṇāṃ vā pulākaḥ; kṣīradroṇam ardha-āḍhakaṃ vā surāyāḥ; snehaprasthaḥ, kṣāradaśapalaṃ, śṛṅgiberapalaṃ ca pratipānam
कामासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बैलांसाठी आणि वेग/वाहतुकीसाठी नेमलेल्या उत्तम घोड्यांसाठी रेशन/पुरवठा असा: यवस (जवाचे चारा) अर्ध-भार आणि गवत त्याच्या दुप्पट; घाण-पिण्याक (तेलखळी) एक तुला (दहा आढक मापाने); कण/कुण्डक पाच पलिक मुखलवणासह; नस्यासाठी तेल एक कुडुब; पिण्यासाठी एक प्रस्थ; मांस एक तुला व दही एक आढक; जौ एक द्रोण—किंवा पर्यायाने माषाचा पुलाक; दूध एक द्रोण किंवा सुरा अर्ध आढक; स्नेह (तूप/चरबी) एक प्रस्थ; आणि प्रतिपान म्हणून क्षार दहा पल व शृङ्गिबेर (सुंठ) एक पल।
FAQs
It creates enforceable standards, reduces corruption in provisioning, and links animal performance to accountable inputs.
Because animal health is treated as a state asset: preventive and remedial care is embedded into logistics rather than left to ad hoc decisions.